Bị rắn ngô, tắc kè da báo hay trăn bóng nhỏ cắn thường chỉ để lại vài vết xước, chảy chút máu. Xử lý: bình tĩnh, không giật tay ra, chờ con vật nhả, rồi rửa vết thương bằng xà phòng dưới nước chảy vài phút, sát trùng, băng sạch và theo dõi dấu hiệu nhiễm trùng vài ngày. Vết cắn sâu, rùa lớn kẹp mạnh, vết thương ở mặt hay tay sưng đỏ, có mủ, sốt thì đi khám. Nếu bị một con rắn không rõ loài, có thể là rắn độc cắn — gọi 115 và đến ngay cơ sở y tế có huyết thanh kháng nọc, không dùng bất kỳ mẹo dân gian nào.
Bò sát cảnh cắn vì đâu
Phần lớn vết cắn có thể đoán trước và tránh được, nếu hiểu nguyên nhân:
| Nguyên nhân | Hay gặp ở | Cách tránh |
|---|---|---|
| Phản xạ săn mồi: tay có mùi mồi, tay thò vào lúc con vật đang đói | Rắn ngô, trăn bóng, rắn vua; tắc kè lúc cho ăn | Dùng kẹp cho ăn; rửa tay sạch mùi mồi trước khi bế; không bế lúc rắn đang săn |
| Phòng vệ: bị chộp từ trên xuống, bị dồn vào góc | Rắn con, tắc kè mới về, con vật đang lột da | Tiếp cận từ bên hông, chậm rãi; để con vật quen dần |
| Nhầm ngón tay là thức ăn | Rùa nước, rùa cạn, rồng Úc khi cho ăn bằng tay | Đặt thức ăn vào đĩa; không đưa ngón tay sát miệng |
| Đau, ốm, bị chạm vào chỗ bị thương | Mọi loài | Bế nhẹ nhàng; con vật thay đổi tính nết đột ngột nên đi khám |
| Mùa sinh sản, con cái bảo vệ ổ | Một số loài thằn lằn, rùa | Hạn chế can thiệp giai đoạn này |
Rắn có "vết cắn phản xạ ăn" khác hẳn vết cắn phòng vệ: con rắn tưởng tay là mồi, ngoạm chặt, có khi bắt đầu quấn. Vết cắn phòng vệ thường nhanh, bập rồi nhả ngay.
Khi đang bị cắn: đừng giật
- Không giật tay ra. Răng rắn, răng thằn lằn cong vào trong; giật mạnh làm răng cào rách sâu hơn, có khi răng gãy lại trong vết thương, và con vật có thể bị gãy hàm.
- Không đập, không hất con vật xuống sàn.
- Giữ tay yên, hạ thấp, để con vật có chỗ bám cho bớt hoảng. Phần lớn rắn nhỏ tự nhả trong vài giây đến vài phút khi nhận ra không phải mồi.
- Nếu rắn không nhả, đặt rắn cùng tay xuống mặt phẳng, chờ nó thả lỏng. Vài giọt nước sạch (không phải cồn, không phải nước nóng) nhỏ lên mũi miệng con vật đôi khi giúp nó nhả.
- Rùa kẹp chặt: đặt rùa xuống nền, không nhấc bổng con vật lên khi nó đang kẹp — sức nặng của rùa làm vết thương rách hơn.
Xử lý vết cắn của bò sát cảnh không độc
- Rửa vết thương bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trong vài phút. Đây là bước quan trọng nhất vì miệng bò sát có nhiều vi khuẩn.
- Cầm máu bằng gạc sạch, ấn nhẹ. Vết xước nhỏ thường ngừng chảy nhanh.
- Sát trùng bằng dung dịch sát trùng thông thường, rồi băng gạc sạch.
- Kiểm tra răng gãy: nếu nhìn thấy mảnh răng nhỏ trong vết thương mà không lấy ra dễ dàng, đi khám.
- Rửa tay lại sau khi xử lý, rửa chỗ con vật vừa nằm.
- Theo dõi vài ngày: sưng đỏ lan rộng, nóng, đau tăng, có mủ, có vệt đỏ chạy dọc tay, sốt — đi khám ngay.
Nên hỏi bác sĩ về tiêm phòng uốn ván nếu vết thương sâu hoặc mình không nhớ lần tiêm gần nhất. Người thuộc nhóm suy giảm miễn dịch, người tiểu đường nên đi khám cả với vết cắn nhỏ.
Từng loài hay gặp
| Loài | Vết cắn thường thấy | Lưu ý |
|---|---|---|
| Rắn ngô, rắn vua, rắn sữa | Hàng vết xước nhỏ hình chữ U, chảy máu lấm tấm | Rắn con hay cắn phòng vệ; thường hết khi quen tay |
| Trăn bóng | Vết răng nhiều hơn, có thể chảy máu nhiều hơn rắn ngô | Hay gặp vết cắn phản xạ ăn; con trưởng thành có thể quấn tay |
| Tắc kè da báo, tắc kè mào | Kẹp nhẹ, ít khi rách da | Đừng giật mạnh; tắc kè mào có thể rụng đuôi khi hoảng |
| Rồng Úc | Có thể bầm, rách da nếu cắn vào ngón tay | Hay do nhầm tay với thức ăn khi cho ăn bằng tay |
| Rùa cạn lớn, rùa nước | Kẹp mạnh, bầm, rách da | Rùa nước lớn cắn đau; giữ tay xa đầu khi bế, bế ở nửa sau mai |
| Kỳ nhông xanh trưởng thành | Cắn sâu, kèm cào móng và quất đuôi | Loài không dành cho người mới; con trưởng thành có thể gây thương tích đáng kể |
Khi nghi bị rắn độc cắn
Bò sát cảnh hợp pháp phổ biến đều không có nọc độc nguy hiểm cho người. Nhưng có những tình huống không chắc chắn: một con rắn lạ bò vào nhà, ban công, sân vườn; con rắn được người khác mang tới không rõ loài; hay đơn giản là mình không nhìn rõ con gì vừa cắn. Khi không chắc, xử lý như rắn độc.
- Gọi 115 ngay, hoặc nhờ người đưa đến cơ sở y tế gần nhất có khả năng điều trị rắn cắn, có huyết thanh kháng nọc.
- Giữ nạn nhân bình tĩnh, nằm yên, hạn chế cử động chỗ bị cắn. Không để nạn nhân tự đi bộ, tự chạy xe nếu có thể có người chở.
- Tháo nhẫn, vòng, đồng hồ ở chi bị cắn trước khi sưng.
- Làm theo hướng dẫn sơ cứu của nhân viên tổng đài 115 và nhân viên y tế.
- Nếu an toàn, chụp ảnh con rắn từ xa để bác sĩ nhận diện. Không cố bắt hay đập chết rắn — nhiều người bị cắn lần thứ hai chính lúc này.
Những điều tuyệt đối không làm
- Không rạch vết cắn, không hút nọc bằng miệng.
- Không đắp lá, đắp thuốc nam, chườm đá, đốt vết cắn.
- Không uống rượu, không uống thuốc lạ "giải độc".
- Không đi tìm thầy lang, không chờ xem có sưng mới đi viện.
- Không tự ý buộc garô chặt.
Những mẹo dân gian làm mất thời gian vàng để được dùng huyết thanh kháng nọc, và nhiều cách còn làm tổn thương nặng thêm.
Phòng bị cắn: thói quen hằng ngày
- Cho ăn bằng kẹp dài; với rắn, cho ăn trong chuồng chứ không bế ra ngoài cho ăn.
- Rửa tay sạch mùi mồi (chuột, côn trùng) trước khi bế con vật.
- Dùng móc rắn (hook) chạm nhẹ để "báo hiệu" cho rắn biết đây không phải giờ ăn trước khi đưa tay vào.
- Không bế con vật đang lột da, vừa ăn xong, đang có dấu hiệu khó chịu (rắn cuộn chữ S, phì hơi; tắc kè vẫy đuôi; rồng Úc phồng râu đen).
- Không để trẻ em tự bế con vật mà không có người lớn.
- Không đưa con vật lên gần mặt — vết cắn ở mặt nguy hiểm hơn ở tay.
Câu hỏi thường gặp
Rắn ngô cắn có độc không?
Rắn ngô không có nọc độc nguy hiểm cho người. Vết cắn thường chỉ là vài vết xước nhỏ, chảy chút máu. Rửa bằng xà phòng dưới nước chảy, sát trùng, băng sạch và theo dõi dấu hiệu nhiễm trùng.
Bị trăn bóng cắn thì làm sao?
Không giật tay ra, chờ trăn nhả; nếu trăn quấn, giữ bình tĩnh và gỡ từ phần đuôi. Rửa vết thương bằng xà phòng vài phút, cầm máu, sát trùng. Vết thương sâu, có răng gãy trong da hoặc sưng đỏ, có mủ sau vài ngày thì đi khám.
Bị bò sát cắn có cần tiêm uốn ván không?
Nên hỏi bác sĩ nếu vết thương sâu hoặc không nhớ lần tiêm uốn ván gần nhất. Người tiểu đường hoặc suy giảm miễn dịch nên đi khám cả với vết cắn nhỏ.
Bị rắn lạ cắn trong nhà phải làm gì?
Khi không chắc loài, xử lý như rắn độc: gọi 115, giữ nạn nhân nằm yên, tháo nhẫn vòng, đến ngay cơ sở y tế có huyết thanh kháng nọc. Không rạch, không hút, không đắp lá, không uống rượu và không đi tìm thầy lang.
Vì sao rắn đang hiền lại cắn chủ?
Thường là phản xạ ăn: tay có mùi mồi hoặc thò vào lúc rắn đang đói. Cũng có thể do bị chộp từ trên xuống, đang lột da hoặc đang đau. Rửa tay trước khi bế và dùng kẹp khi cho ăn giúp tránh phần lớn trường hợp.
