Đèn sưởi, đèn gốm, tấm sưởi cho bò sát: chọn nguồn nhiệt nào cho đúng

Chọn nguồn nhiệt cho bò sát theo nguyên tắc: ban ngày, loài phơi nắng cần nhiệt từ trên xuống kèm ánh sáng (đèn sưởi halogen hoặc bóng sưởi phát sáng), ban đêm hay loài sống về đêm cần nhiệt không phát sáng (đèn gốm, tấm sưởi bức xạ gắn trần, hoặc tấm sưởi dán dưới đáy cho vài loài). Loại nào cũng phải đi qua bộ điều nhiệt. Đá sưởi điện đặt trong chuồng thì nên bỏ hẳn vì gây bỏng.

Nhiệt từ trên xuống hay từ dưới lên

Ngoài tự nhiên, nguồn nhiệt chính là mặt trời: nó chiếu từ trên xuống, làm ấm lưng con vật và nung nóng mặt đá. Đá được nung đó rồi toả ngược lại từ dưới lên. Bò sát sống về đêm như tắc kè da báo tận dụng chính lượng nhiệt đá giữ lại sau một ngày nắng.

Từ đây có hai trường phái trong giới nuôi:

• Nhiệt từ trên xuống mô phỏng mặt trời, làm ấm cả không khí và bề mặt, con vật cảm nhận được bằng lưng như ngoài tự nhiên. Được coi là cách tự nhiên hơn cho hầu hết loài.
• Nhiệt từ dưới lên (tấm sưởi dán đáy) tiện và tiết kiệm điện, giúp tiêu hoá ở loài nằm áp bụng như tắc kè da báo, trăn bóng. Nhược điểm: chỉ làm ấm một vùng nền nhỏ, không làm ấm không khí, và dễ gây bỏng nếu không có bộ điều nhiệt.

Xu hướng hiện nay là dùng nhiệt từ trên xuống làm nguồn chính cho phần lớn loài, nhiệt từ dưới lên chỉ là phụ trợ khi cần.

Bóng sưởi phát sáng (halogen, bóng sợi đốt)

Đây là nguồn nhiệt ban ngày phổ biến nhất cho loài phơi nắng như rồng Úc, thằn lằn lưỡi xanh, rùa cạn. Bóng halogen loại chiếu điểm (có chóa phản xạ) được nhiều người ưa vì tạo điểm phơi tập trung và phát nhiều tia hồng ngoại gần, loại tia sưởi ấm sâu giống nắng.

Lưu ý khi dùng:

• Bật theo chu kỳ ngày, tắt ban đêm. Đèn phát sáng mà bật suốt 24 giờ là con vật không có đêm.
• Điều nhiệt bằng bộ điều nhiệt kiểu giảm sáng (dimming), không dùng kiểu bật – tắt. Bóng phát sáng chớp tắt liên tục làm con vật căng thẳng và làm bóng nhanh hỏng.
• Đui sứ, không đui nhựa. Bóng sưởi rất nóng, đui nhựa thường có thể chảy hoặc cháy.
• Có lồng bảo vệ nếu đèn nằm trong chuồng hoặc con vật leo tới được. Bỏng do bám vào bóng đèn là tai nạn hay gặp ở rồng Úc và rắn leo.
• Không dùng đèn màu (đỏ, xanh, tím) làm nguồn sưởi.

Công suất phải chọn bằng cách thử và đo: cùng một bóng, chuồng cao hay thấp, phòng lạnh hay nóng, ra nhiệt điểm phơi rất khác nhau. Không có con số "đúng cho mọi chuồng".

Đèn gốm (bóng sưởi gốm không phát sáng)

Đèn gốm trông như bóng đèn nhưng làm bằng gốm, chỉ toả nhiệt, không phát ánh sáng. Ưu điểm:

• Dùng được ban đêm mà không làm rối nhịp ngày đêm.
• Bền, tuổi thọ dài hơn bóng sợi đốt nhiều lần.
• Hợp với loài cần nhiệt không khí ổn định như trăn bóng, hoặc làm nguồn sưởi đêm mùa rét.

Nhược điểm và cạm bẫy:

• Cực nóng. Bề mặt đèn gốm nóng hơn bóng thường, và vì không phát sáng nên không nhìn ra là đang nóng. Chạm tay vào là bỏng. Bắt buộc lồng bảo vệ, đui sứ.
• Làm khô không khí. Với trăn bóng hay loài cần ẩm, cần theo dõi độ ẩm khi dùng đèn gốm.
• Không có ánh sáng thì không thay được đèn ban ngày cho loài phơi nắng. Rồng Úc cần ánh sáng mạnh để kích hoạt hành vi phơi; đèn gốm chỉ là phụ trợ.

Cùng nhóm "nhiệt không sáng" còn có bóng sưởi hồng ngoại không phát sáng nhìn thấy, được một số người nuôi dùng cho sưởi đêm. Nguyên tắc dùng giống đèn gốm.

Tấm sưởi bức xạ gắn trần

Đây là tấm phẳng gắn dưới trần chuồng, toả nhiệt bức xạ xuống dưới mà không phát sáng. Loại này ngày càng phổ biến cho chuồng nhựa PVC, chuồng trăn và chuồng lớn vì:

• Toả nhiệt đều trên một vùng rộng hơn một bóng đèn.
• Bề mặt ít nóng hơn bóng gốm, an toàn hơn khi con vật leo tới.
• Gọn, không chiếm chỗ treo đèn.

Hạn chế: công suất thường thấp hơn bóng, không đủ tạo điểm phơi rất nóng cho rồng Úc; trong chuồng cao, nhiệt xuống tới mặt nền ít. Phải đi kèm bộ điều nhiệt kiểu xung hoặc giảm áp.

Tấm sưởi dán đáy và dây sưởi

Tấm sưởi mỏng dán phía ngoài đáy chuồng (hay đặt dưới hộp nhựa), dây sưởi luồn dưới kệ: đây là cách các trại nuôi nhiều rắn dùng phổ biến. Với người nuôi trong nhà, tấm sưởi đáy hợp làm nhiệt phụ cho tắc kè da báo, trăn bóng.

Những tai nạn hay gặp

• Bỏng bụng. Không có bộ điều nhiệt, tấm sưởi có thể nóng vượt xa mức an toàn. Bò sát nằm lì trên chỗ ấm, không nhận ra mình đang bị bỏng cho tới khi muộn. Bỏng nhiệt do tấm sưởi là một trong những ca hay gặp ở phòng khám bò sát.
• Nền quá dày cách nhiệt. Nền dày trên tấm sưởi làm nhiệt tích lại dưới đáy, nhiệt kính có thể rất cao trong khi bề mặt nền vẫn ấm vừa. Con vật đào xuống chạm kính là bỏng. Kính cũng có thể nứt.
• Tấm đặt trong chuồng. Tấm dán phải đặt ngoài đáy, không đặt trong chuồng để con vật đè trực tiếp hoặc tè lên.
• Chuồng gỗ, chuồng nhựa mỏng. Gỗ cách nhiệt nên tấm sưởi đáy gần như vô dụng và có thể quá nhiệt; nhựa mỏng có thể biến dạng.

Đặt tấm sưởi chiếm khoảng một phần ba diện tích đáy, ở đầu nóng; để khe thoáng dưới đáy chuồng để tản nhiệt; đầu dò bộ điều nhiệt đặt giữa tấm và đáy chuồng hoặc trên mặt nền ngay trên tấm.

Đá sưởi điện: vì sao nên bỏ

Đá sưởi là cục đá nhân tạo cắm điện đặt trong chuồng. Trông tiện, nhưng giới nuôi và bác sĩ thú y bò sát hầu như đều khuyên không dùng:

• Nhiệt bề mặt không đều, có điểm nóng cục bộ.
• Nhiều loại không có cách gắn bộ điều nhiệt.
• Bò sát nằm lì trên đó, không cảm nhận kịp bỏng ở bụng.
• Chỉ làm ấm một cục nhỏ, không tạo được dải nhiệt.

Muốn có "đá ấm", hãy đặt phiến đá thật dưới đèn sưởi: đá được nung từ trên, toả nhiệt đều, giống tự nhiên hơn.

So sánh nhanh các nguồn nhiệt

An toàn điện trong nhà Việt

Nguồn nhiệt cắm điện cả ngày cả đêm, trong không khí ẩm, là thứ cần để ý. Dùng ổ cắm có cầu chì hoặc aptomat riêng, không cắm nối nhiều ổ chồng lên nhau, đi dây gọn không vắt qua chỗ phun sương. Mùa nồm, kiểm tra xem có hơi nước đọng ở đui đèn, phích cắm không. Không để đèn sưởi gần rèm cửa, giấy, vật dễ cháy.

Góc nhìn hôm nay: kết hợp thay vì chọn một

Không có nguồn nhiệt nào hoàn hảo. Một chuồng rồng Úc điển hình hiện nay có bóng halogen tạo điểm phơi ban ngày, đèn UVB dạng ống dài, và nếu nhà lạnh thì thêm đèn gốm hoặc tấm sưởi trần cho ban đêm. Một chuồng trăn bóng có thể chỉ cần tấm sưởi trần và một tấm sưởi đáy nhỏ dưới chỗ trốn ấm. Hãy bắt đầu từ nhu cầu của loài, rồi chọn nguồn nhiệt, rồi mới chọn công suất bằng cách đo thực tế.