Ấp trứng bò sát cần ba thứ: một máy ấp giữ nhiệt ổn định nhờ bộ điều nhiệt, hộp ấp chứa giá thể ẩm như vermiculite hoặc perlite trộn nước, và nguyên tắc không xoay lật trứng sau khi đã đặt. Nhiệt độ và thời gian ấp khác nhau theo loài, ví dụ tắc kè da báo thường nở sau khoảng 6–10 tuần, trăn bóng khoảng hai tháng. Trước khi ấp, hãy chắc chắn đã có chỗ cho từng con non nở ra.
Trước khi ấp: câu hỏi cuối cùng
Nếu trứng là trứng không phôi, hoặc mình chưa có người nhận cụ thể cho từng con non, lựa chọn có trách nhiệm là không ấp. Không ai bắt buộc người nuôi phải ấp mọi quả trứng con cái đẻ ra. Bài này dành cho người đã cân nhắc kỹ và có kế hoạch đầu ra rõ ràng.
Lấy trứng ra khỏi chuồng: không lật
Khác với trứng gà cần đảo, trứng bò sát không được xoay lật sau khi đã đẻ một thời gian ngắn. Phôi bám vào mặt trên của vỏ; lật ngược có thể làm phôi tách ra hoặc bị đè, chết.
- Rửa tay sạch, không dùng xà phòng có mùi nồng, hoặc đeo găng.
- Trước khi nhấc, dùng bút chì đánh một dấu nhỏ lên đỉnh mỗi quả trứng.
- Nhấc nhẹ, giữ nguyên hướng, đặt vào hộp ấp với dấu chì hướng lên trên.
- Trứng rắn và trăn hay dính thành chùm: không cố tách nếu đã dính chặt, đặt nguyên chùm.
- Vùi trứng khoảng một nửa vào giá thể, nửa trên lộ ra để dễ quan sát.
Với trăn bóng, con cái thường cuộn quanh trứng và có thể phản ứng mạnh khi người lấy trứng. Cần cẩn thận, có người hỗ trợ.
Giá thể ấp
| Giá thể | Ưu điểm | Lưu ý |
|---|---|---|
| Vermiculite | Giữ ẩm tốt, phổ biến, rẻ | Dùng loại hạt vừa, không phụ gia phân bón |
| Perlite | Thoáng, ít mốc | Khô nhanh hơn, cần kiểm ẩm |
| Rêu sphagnum | Tự nhiên, giữ ẩm | Dễ mốc nếu quá ướt, khó kiểm độ ẩm đều |
| Ấp treo trên khay có lỗ, nước bên dưới | Trứng không chạm giá thể ướt, dễ nhìn | Cần hộp kín vừa phải để giữ ẩm |
Cách trộn phổ biến với vermiculite và perlite là trộn với nước theo khối lượng, thường quanh tỉ lệ 1:1 (một phần giá thể, một phần nước, cân bằng cân). Kết quả là giá thể ẩm, bóp nắm thì vón lại nhưng không nhỏ giọt. Mỗi loài có thể cần ẩm hơn hoặc khô hơn một chút; đó là điểm nên đọc tài liệu chăm sóc riêng của loài.
Hộp ấp và máy ấp
Hộp ấp
Hộp nhựa thực phẩm có nắp, chiều cao đủ để trứng không chạm nắp. Nhiều người khoan vài lỗ rất nhỏ trên nắp hoặc mở nắp vài lần mỗi tuần để trao đổi khí; hộp kín hoàn toàn mà không mở dễ đọng hơi nước nhỏ giọt lên trứng. Giọt nước đọng trên nắp là dấu hiệu nên lau khô và hé nắp thêm một chút.
Máy ấp
Máy ấp là một khoang cách nhiệt có nguồn nhiệt và bộ điều nhiệt. Có thể dùng máy ấp bán sẵn cho bò sát, hoặc tự làm từ hộp xốp dày hay tủ lạnh mini hỏng, kèm dây sưởi, tấm sưởi và bộ điều nhiệt. Vài điều quan trọng:
- Bộ điều nhiệt phải là loại tin cậy; một lần hỏng có thể nấu chín cả lứa.
- Đặt nhiệt kế riêng ngay cạnh hộp trứng, không chỉ tin con số trên bộ điều nhiệt.
- Cho máy chạy ổn định vài ngày trước khi đặt trứng, đo nhiều thời điểm trong ngày.
- Đặt máy ấp ở phòng có nhiệt khá ổn định, tránh nắng chiếu, tránh cửa sổ gió lùa mùa đông.
Mất điện
Ở Việt Nam, mất điện mùa hè hay đợt cắt điện luân phiên là rủi ro thật. Máy ấp cách nhiệt tốt giữ nhiệt được một thời gian; trong mùa nóng, nhiệt phòng có thể tự giữ trứng ở mức chấp nhận được, còn mùa rét miền Bắc thì nguy cơ trứng lạnh rất lớn. Bộ lưu điện nhỏ cho máy ấp, hoặc túi chườm ấm bọc vải để sẵn, là phương án dự phòng nhiều người dùng.
Nhiệt độ và thời gian ấp tham khảo
| Loài | Nhiệt ấp tham khảo phổ biến | Thời gian nở tham khảo |
|---|---|---|
| Tắc kè da báo | Khoảng 26–32°C | Khoảng 6–10 tuần, ấp mát thì lâu hơn |
| Tắc kè mào | Khoảng 22–26°C, chịu được nhiệt phòng mát | Thường 2–4 tháng |
| Rồng Úc | Khoảng 28–30°C | Khoảng 8–10 tuần |
| Rắn ngô | Khoảng 27–29°C | Khoảng 8–9 tuần |
| Trăn bóng | Khoảng 31–32°C | Khoảng 8 tuần |
Đây là khoảng tham khảo trong giới nuôi, mỗi nguồn có thể chênh nhau một chút. Tuỳ lứa trứng; đo bằng nhiệt kế đặt sát trứng chứ không đoán. Với loài có xác định giới tính theo nhiệt độ như tắc kè da báo, nhiệt độ ấp còn ảnh hưởng tới tỉ lệ đực cái. Rùa thường ấp lâu hơn nhiều, có loài tới vài tháng.
Theo dõi trong thời gian ấp
Soi trứng
Sau khoảng một hai tuần, có thể soi trứng bằng đèn pin nhỏ trong phòng tối, chiếu sát vỏ mà không nhấc trứng lên. Trứng có phôi thường thấy mạch máu đỏ hồng lan trên vỏ trong, có khi thấy chấm phôi. Trứng không phôi thường vàng đều, không có mạch. Soi nhanh, không soi quá nhiều lần.
Dấu hiệu bình thường và bất thường
- Trứng lớn nhẹ theo thời gian: bình thường, vỏ trứng bò sát hút ẩm.
- Trứng lõm nhẹ vào những ngày cuối: thường là bình thường, sắp nở.
- Trứng lõm sớm, nhăn nhiều: có thể giá thể quá khô; tăng ẩm từ từ, không đổ nước trực tiếp lên trứng.
- Trứng căng mọng, nứt: có thể quá ẩm.
- Trứng vàng, mốc, có mùi: thường là trứng hỏng. Một số người nuôi giữ lại để chắc chắn, một số bỏ đi để mốc không lan; nếu không chắc, hỏi người có kinh nghiệm.
Đừng mở hộp liên tục
Mỗi lần mở máy ấp, nhiệt và ẩm dao động. Kiểm một lần mỗi ngày hoặc vài ngày tuỳ máy, nhanh gọn.
Sổ ấp và những lỗi hay gặp
Mỗi hộp trứng nên có một tờ ghi: loài, ngày đẻ, số trứng, ngày đặt vào máy, nhiệt độ cài, nhiệt độ đo thực tế mỗi ngày, ngày soi và kết quả, ngày nở dự kiến. Dán tờ ghi lên nắp hộp, hoặc ghi vào sổ chung. Khi có vấn đề, tờ ghi này cho biết trứng hỏng vì một đợt nóng, một đợt khô hay ngay từ đầu đã không phôi.
Những lỗi người mới hay mắc:
- Tin con số trên bộ điều nhiệt mà không đặt nhiệt kế riêng cạnh trứng.
- Đặt máy ấp sát cửa sổ, nắng chiều chiếu vào làm nhiệt vọt lên vài độ.
- Đổ nước thẳng lên trứng khi thấy giá thể khô.
- Lật trứng để "xem mặt dưới".
- Mở máy nhiều lần mỗi ngày vì tò mò.
- Chưa chuẩn bị chuồng cho con non tới khi trứng bắt đầu nở.
Khi trứng nở
Con non dùng một chiếc "răng trứng" nhỏ trên mõm để rạch vỏ. Rắn và trăn thường thò đầu ra khỏi vỏ rồi nằm yên trong trứng một hai ngày để hấp thu nốt lòng đỏ. Đừng kéo con non ra, đừng rạch trứng sớm khi chưa có lý do rõ ràng. Phần chăm con non sau khi nở xem bài riêng. Con non yếu, dị tật hoặc không tự ra khỏi vỏ nên được bác sĩ thú y chuyên bò sát xem, thay vì tự can thiệp.
Câu hỏi thường gặp
Có cần đảo trứng bò sát khi ấp không?
Không. Trứng bò sát không được xoay lật sau khi đẻ, vì phôi bám vào mặt trên của vỏ. Đánh dấu bút chì lên đỉnh trứng và giữ nguyên hướng đó suốt thời gian ấp.
Ấp trứng bò sát bằng gì?
Phổ biến nhất là vermiculite hoặc perlite trộn nước theo khối lượng, thường quanh tỉ lệ 1:1, đặt trong hộp nhựa có nắp. Hộp được đặt trong máy ấp có bộ điều nhiệt và nhiệt kế riêng.
Trứng tắc kè da báo bao lâu thì nở?
Thường khoảng 6–10 tuần tuỳ nhiệt độ, ấp mát thì lâu hơn. Nhiệt độ ấp cũng ảnh hưởng tới tỉ lệ đực cái ở loài này.
Trứng bò sát bị lõm có sao không?
Lõm nhẹ vào những ngày cuối thường là sắp nở. Lõm sớm và nhăn nhiều có thể do giá thể quá khô; tăng ẩm từ từ cho giá thể, không đổ nước trực tiếp lên trứng.
Mất điện khi đang ấp trứng phải làm sao?
Giữ máy ấp đóng kín để giữ nhiệt, dùng bộ lưu điện nếu có, mùa lạnh có thể đặt túi chườm ấm bọc vải bên trong máy. Đo nhiệt thường xuyên cho tới khi có điện lại.
