Bể rùa nước: chọn cỡ bể, lọc, chỗ phơi và đèn UVB cho đúng

Một bể rùa nước đúng chuẩn gồm năm phần: nước đủ rộng và sâu (khoảng 15 lít cho mỗi cm mai), lọc mạnh gấp hai, ba lần thể tích bể, chỗ phơi khô hoàn toàn, đèn nhiệt cộng đèn UVB chiếu vào chỗ phơi, và sưởi nước có vỏ bảo vệ khi trời lạnh. Thiếu lọc thì nước hôi và rùa bệnh mắt, bệnh da; thiếu chỗ phơi và UVB thì thối mai, mềm mai. Bài này lấy rùa tai đỏ làm ví dụ, áp dụng được cho phần lớn rùa nước ngoại nhập nuôi làm cảnh.

Cỡ bể: tính theo con rùa trưởng thành

Quy tắc người nuôi rùa nước hay dùng: khoảng 10 gallon nước cho mỗi inch mai, đổi ra là khoảng 15 lít cho mỗi cm chiều dài mai. Rùa thứ hai cùng bể cộng thêm khoảng một nửa.

Bể kính cỡ vài trăm lít rất nặng và đắt. Nhiều người nuôi rùa lớn chọn thùng nhựa cỡ lớn loại dùng trong chăn nuôi, nuôi cá, hoặc xây hẳn hồ nhỏ ngoài sân — rẻ hơn, nhẹ hơn, rùa có nhiều chỗ bơi hơn. Cái mất là không ngắm được từ bên cạnh.

Độ sâu

Rùa tai đỏ khoẻ bơi giỏi; nước nên sâu ít nhất khoảng 1,5 lần chiều dài mai để rùa bơi lặn và tự lật lại khi bị ngửa. Rùa con rất nhỏ, rùa yếu, rùa đang ốm thì để nước nông hơn và có nhiều chỗ bám để nghỉ.

Lọc: thứ quyết định nước trong hay hôi

Rùa ăn và thải ngay trong nước, bẩn hơn cá nhiều lần. Vì vậy:

• Chọn lọc có công suất ghi cho bể gấp hai đến ba lần lượng nước thật.
• Lọc thùng đặt ngoài bể thường hợp với bể lớn; lọc treo, lọc vách dùng được cho bể nhỏ nhưng phải vệ sinh thường xuyên hơn.
• Đầu hút có lưới để rùa con không bị hút, không kẹt chân.

Chu trình nitơ, hiểu ngắn gọn

Phân và thức ăn thừa phân huỷ thành amoniac — độc. Vi khuẩn có lợi sống trong vật liệu lọc chuyển amoniac thành nitrit (vẫn độc), rồi thành nitrat (ít độc hơn, loại bỏ bằng cách thay nước). Hệ vi khuẩn này cần vài tuần để hình thành. Vì vậy:

• Lọc mới nên chạy trước vài tuần, hoặc ít nhất theo dõi nước kỹ trong tháng đầu.
• Không rửa vật liệu lọc bằng nước máy có clo — rửa nhẹ trong chậu nước bể vừa rút ra để giữ vi khuẩn.
• Không thay toàn bộ nước một lần trừ khi có sự cố.

Thay nước

Thay khoảng một phần tư đến một nửa lượng nước mỗi tuần, tuỳ cỡ rùa và lọc. Nước máy cần được khử clo — để nước qua đêm trong thùng hở hoặc dùng chất khử clo dành cho bể cá. Nước mới nên có nhiệt độ gần với nước bể.

Một mẹo nhiều người dùng: cho rùa ăn trong một thùng riêng có nước, sau 15–20 phút mới thả về bể. Nước bể chính sạch lâu hơn hẳn.

Chỗ phơi: khô hẳn, chắc chắn, dễ leo

Rùa nước ngoài tự nhiên leo lên khúc gỗ, mỏm đá phơi nắng nhiều giờ mỗi ngày. Phơi giúp rùa làm ấm cơ thể để tiêu hoá, làm khô mai để chống nấm và vi khuẩn, và nhận tia UVB để tạo vitamin D3.

• Chỗ phơi phải đủ rộng cho rùa nằm duỗi hẳn, và khô hoàn toàn, không bị sóng nước tạt.
• Dốc lên phải có độ bám, không trơn.
• Đủ chắc để rùa lớn trèo lên không làm đổ, không đè được rùa khác bên dưới.
• Có thể là đá phẳng xếp chắc, tấm phơi nổi, hoặc giá phơi gắn trên miệng bể để tiết kiệm diện tích nước.

Nhiệt độ và đèn

Tuỳ cá thể, đo bằng nhiệt kế chứ không đoán. Hai loại đèn cần có:

• Đèn nhiệt chiếu vào chỗ phơi, tạo điểm ấm hơn nước rõ rệt — để rùa có lý do leo lên.
• Đèn UVB chiếu vào cùng chỗ phơi, khoảng cách theo khuyến cáo của nhà sản xuất. Kính và nhựa trong suốt chặn gần hết UVB, nên không đặt tấm kính hay nắp nhựa giữa đèn và rùa. Bóng UVB yếu dần dù vẫn sáng, phải thay định kỳ.

Rùa nuôi ngoài sân được nắng thật chiếu vào chỗ phơi mỗi ngày thì có nguồn UVB tự nhiên tốt nhất — nhưng phải luôn có bóng râm, vì một cái chậu nước nông giữa nắng trưa có thể nóng tới mức nguy hiểm.

Sưởi nước

Ở miền Nam, nước trong nhà thường đủ ấm phần lớn năm. Ở miền Bắc, mùa đông nước có thể xuống dưới 18°C, khiến rùa bỏ ăn và dễ viêm hô hấp. Sưởi nước phải có vỏ bảo vệ: rùa lớn có thể húc, cắn vỡ sưởi thuỷ tinh. Sưởi luôn đi với bộ điều nhiệt và không được bật khi mực nước thấp hơn vạch tối thiểu.

Đáy bể và đồ trang trí

• Đáy trống dễ vệ sinh nhất.
• Nếu muốn có đáy, dùng đá cuội to hơn đầu rùa để rùa không nuốt được. Sỏi nhỏ là nguyên nhân hay gặp của tắc ruột ở rùa nước.
• Không dùng đồ trang trí có cạnh sắc, khe hẹp rùa có thể chui vào kẹt.
• Cây thuỷ sinh thật thường bị rùa ăn hoặc nhổ — với rùa lớn, đó lại là món rau tốt.

An toàn điện và an toàn trong nhà

• Mọi thiết bị cắm vào ổ cắm đặt cao hơn mặt bể, nên có cầu dao chống giật.
• Dây điện từ bể tới ổ cắm nên chùng xuống thành một vòng thấp hơn ổ cắm, để nước nhỏ theo dây không chảy vào ổ.
• Đèn không được rơi xuống nước: gắn chắc, có lưới che.
• Nắp lưới chống mèo và chống rùa trèo ra. Rùa tai đỏ trèo ra khỏi bể rồi rơi từ kệ cao xuống sàn là tai nạn hay gặp.
• Rửa tay bằng xà phòng sau khi đụng nước bể; dụng cụ bể để riêng, không dùng chung với bếp.

Bể có vấn đề: nhìn là biết

Nếu đã chỉnh bể mà rùa vẫn bỏ ăn, mắt sưng, bơi nghiêng hay mai có đốm mềm, đưa rùa đi bác sĩ thú y chuyên bò sát.