Bò sát thoát chuồng thường không đi xa: chúng tìm chỗ tối, ấm, chật gần chuồng — sau tủ lạnh, gầm máy giặt, trong lòng sofa, sau tủ quần áo, hộc kéo, trong giày dép, sau bình nóng lạnh. Khi phát hiện mất, hãy đóng hết cửa phòng, chặn khe dưới cửa, rồi tìm có hệ thống từ phòng đặt chuồng ra ngoài, buổi tối dùng đèn pin. Phòng thoát chuồng thì dễ hơn tìm: khoá chốt chắc chắn, nắp chịu lực, bịt lỗ dây điện, kiểm tra hai lần sau mỗi lần mở chuồng.
Vì sao bò sát thoát được
Rắn được mệnh danh là "nghệ sĩ thoát hiểm" trong giới nuôi: chúng dò từng khe hở suốt đêm, đẩy nắp bằng đầu, chui qua lỗ chỉ nhỉnh hơn đầu một chút. Rắn ngô, rắn vua nổi tiếng về khoản này. Tắc kè mào nhảy giỏi, tắc kè da báo leo qua thành hộp thấp, rùa cạn đào dưới hàng rào sân, rồng Úc đẩy cửa trượt không khoá.
Những tình huống thoát chuồng hay gặp nhất:
- Cửa kính trượt không có khoá, con vật đẩy hở ra.
- Nắp lưới không cài hết các góc sau khi cho ăn, thay nước.
- Lỗ luồn dây điện, ống đầu dò nhiệt kế quá rộng.
- Nắp lưới bị mèo nằm lên làm võng, hở mép.
- Con vật được thả ra chơi trên sàn, sofa, rồi người bị gọi đi.
- Hộp tạm khi vệ sinh chuồng không đậy kín.
Phát hiện mất: mười phút đầu tiên
- Bình tĩnh, đóng hết cửa phòng đặt chuồng. Nhét khăn vào khe dưới cửa. Rắn và tắc kè nhỏ chui qua khe cửa dễ dàng.
- Báo cho người trong nhà: không ai mở cửa phòng đó, cẩn thận khi xỏ giày, khi kéo hộc tủ, khi ngồi sofa. Trẻ em và chó mèo đưa sang phòng khác.
- Kiểm tra chuồng thật kỹ một lần nữa. Rất nhiều "vụ mất tích" là con vật vẫn trốn sâu dưới nền, trong hang, sau tấm nền.
- Nghĩ lại lần cuối thấy con vật: hôm qua hay tuần trước? Có ai mở chuồng không? Điều này giúp đoán nó đi xa tới đâu.
- Chặn lối ra nguy hiểm: nắp cống thoát sàn, lỗ thoát nước ban công, khe cửa ra ban công, lỗ ống điều hoà.
Tìm ở đâu, theo kiểu nhà
| Kiểu nhà | Chỗ hay tìm thấy |
|---|---|
| Căn hộ chung cư | Sau và dưới tủ lạnh (mô tơ ấm), gầm máy giặt, sau tivi, trong hộc tủ bếp, khe giữa tủ và tường, trong lòng sofa, vali, hộp giày, thùng đồ chưa dỡ |
| Nhà ống | Như trên, cộng thêm gầm cầu thang, kho đồ dưới cầu thang, sau bình nóng lạnh, trong khe tường ẩm tầng trệt, chậu cây ở ban công, sân thượng |
| Phòng trọ | Gầm giường, trong chăn màn, đống quần áo, sau tủ lạnh mini, khe giữa nệm và tường; có thể đã sang phòng bên qua khe vách hoặc khe trần |
| Nhà có sân vườn (rùa cạn) | Bụi cây rậm, đống lá, dưới hiên, hố đào dưới chân rào, rãnh thoát nước |
Nguyên tắc chung: bò sát tìm ấm và tối. Mùa lạnh, tủ lạnh, máy tính để bàn, cục sạc, bộ phát wifi, đèn sưởi ở phòng khác đều là "nam châm". Mùa nóng, chúng tìm chỗ mát: sàn gạch phòng tắm, sau bồn cầu, gầm tủ bếp.
Cách tìm có hệ thống
- Chia phòng thành từng góc, tìm hết một góc rồi mới sang góc khác; dùng đèn pin chiếu vào mọi khe.
- Tìm vào buổi tối, chạng vạng: nhiều loài như rắn ngô, tắc kè da báo, tắc kè mào hoạt động lúc này. Tắt đèn phòng, ngồi yên, lắng nghe tiếng sột soạt.
- Rắc một lớp bột mì mỏng dọc chân tường, trước cửa các phòng nghi ngờ: sáng hôm sau sẽ thấy vết bò.
- Đặt một chỗ trốn ấm ở góc phòng: hộp có lỗ chui, đặt trên tấm sưởi có bộ điều nhiệt, kèm đĩa nước. Con vật đói lạnh có thể tự tìm tới.
- Với tắc kè, rồng Úc: đặt đĩa nước và một ít côn trùng mồi trong hộp có thành trơn ở góc phòng.
- Không dọn sạch hết đồ đạc trong một ngày; dời từng món một, cẩn thận để không đè con vật.
Chung cư và nhà trọ: báo cho hàng xóm
Với tắc kè nhỏ, việc tìm thường chỉ trong phạm vi nhà mình. Với rắn, nhất là ở chung cư và dãy trọ, con vật có thể đi qua ống kỹ thuật, trần thạch cao, khe cửa sang nhà khác. Một con rắn ngô hiền lành bò vào nhà hàng xóm có thể khiến họ hoảng sợ, gọi người tới bắt hoặc đập chết.
- Báo ban quản lý toà nhà, chủ nhà trọ và hàng xóm sát bên, kèm ảnh con vật và câu nói rõ ràng: đây là rắn cảnh không có nọc độc, nếu thấy xin gọi số này, đừng cố bắt.
- Báo sớm tốt hơn giấu. Giấu rồi bị phát hiện thì mất lòng tin hơn nhiều.
- Nếu con vật là loài thuộc phụ lục CITES như trăn bóng, giữ sẵn giấy tờ nguồn gốc để trình khi được hỏi.
Khi tìm thấy
- Bế nhẹ nhàng, nếu cần dùng khăn hoặc hộp úp lên.
- Đưa vào hộp tạm sạch, ấm, có nước; kiểm tra cơ thể: vết xước, vết bỏng (nếu trốn gần thiết bị nóng), dính bụi, mạng nhện, keo dán chuột.
- Con vật dính bẫy keo: không giật ra, gọi bác sĩ thú y chuyên bò sát (exotic) — có cách gỡ an toàn bằng dầu thực vật dưới hướng dẫn, nhưng giật mạnh sẽ lột da, gãy vảy.
- Theo dõi vài ngày: bỏ ăn, mất nước, thở bất thường, vết thương thì đi khám.
- Rửa tay, rửa chỗ con vật đã nằm.
Phòng thoát chuồng
| Điểm yếu | Cách sửa |
|---|---|
| Cửa kính trượt | Khoá trượt chuyên dụng hoặc chốt kẹp; với rắn, dùng ổ khoá nhỏ |
| Nắp lưới đặt rời | Kẹp nắp ở bốn góc; không đặt vật nặng lên làm lưới võng |
| Lỗ dây điện, đầu dò | Bịt bằng nút cao su, xốp nở, lưới cắt vừa khít |
| Hộp nhựa nuôi con non | Kiểm tra lỗ thở nhỏ hơn đầu con vật; nắp có khoá cài |
| Chuồng ngoài trời cho rùa | Rào chôn sâu xuống đất, mép trên có gờ quay vào trong; không để vật kê sát rào |
| Thói quen người nuôi | Sau mỗi lần mở chuồng, kiểm tra lại khoá hai lần; không rời đi khi con vật đang ở ngoài |
Nhà có mèo: nắp lưới phải đủ cứng để mèo nằm lên không võng, hoặc đặt tấm chắn cứng phía trên. Nhà có trẻ nhỏ: khoá chuồng không chỉ để giữ con vật trong, mà còn để giữ tay trẻ ngoài.
Đừng để con vật ra tới ngoài trời
Một con bò sát thoát ra ngoài nhà không "được tự do": phần lớn chết vì lạnh, đói, bị chó mèo, chim bắt, xe cán. Một số loài sống sót có thể trở thành vấn đề cho sinh vật bản địa. Rùa tai đỏ là ví dụ quen thuộc ở Việt Nam. Vì thế phòng thoát chuồng là trách nhiệm với cả môi trường, không chỉ với con vật của mình.
Câu hỏi thường gặp
Rắn thoát chuồng thường trốn ở đâu?
Rắn tìm chỗ tối, ấm và chật: sau tủ lạnh, gầm máy giặt, trong lòng sofa, sau tủ, trong hộc kéo, giày dép, thùng đồ. Thường chúng không đi xa khỏi phòng đặt chuồng nếu cửa được đóng kịp.
Tắc kè da báo xổng chuồng có tự về không?
Không tự về chuồng, nhưng có thể tự tìm tới chỗ ấm có nước. Đặt hộp có lỗ chui trên tấm sưởi có bộ điều nhiệt, kèm đĩa nước ở góc phòng, rồi tìm vào buổi tối bằng đèn pin.
Rắn cảnh bò sang nhà hàng xóm thì phải làm gì?
Báo ngay cho hàng xóm, ban quản lý hoặc chủ nhà trọ, kèm ảnh và số điện thoại, nói rõ đây là rắn cảnh không có nọc độc và xin họ đừng cố bắt. Báo sớm luôn tốt hơn giấu.
Làm sao biết rắn đã đi qua phòng nào?
Rắc một lớp bột mì mỏng dọc chân tường và trước cửa các phòng nghi ngờ, sáng hôm sau kiểm tra vết bò. Kết hợp tìm bằng đèn pin vào buổi tối khi rắn hoạt động.
Bò sát dính bẫy keo chuột thì gỡ thế nào?
Không giật ra vì sẽ làm rách da, gãy vảy. Gọi bác sĩ thú y chuyên bò sát để được hướng dẫn gỡ an toàn, thường là dùng dầu thực vật làm tan keo từ từ, và kiểm tra vết thương sau đó.
