Bò sát con mới nở cần được để yên trong hộp ấp cho tới khi tự ra khỏi vỏ và hấp thu hết lòng đỏ, rồi chuyển sang chuồng riêng đơn giản lót giấy, có chỗ trốn, nước và dải nhiệt đúng loài. Phần lớn con non chưa ăn ngay: tắc kè da báo thường ăn sau lần lột da đầu tiên trong vài ngày, rắn ngô thường ăn sau lần lột đầu khoảng một tuần. Mỗi con nên ở riêng một hộp và được cân, ghi sổ từ ngày đầu.
Những giờ đầu sau khi nở
Không kéo, không rạch vội
Con non dùng một mấu nhọn nhỏ ở mõm, gọi là răng trứng, rạch một khe trên vỏ. Rắn và trăn thường thò đầu ra rồi nằm yên trong trứng một hai ngày, đôi khi rụt đầu vào khi có động. Đó là lúc chúng hấp thu nốt lòng đỏ và để phổi quen với không khí. Kéo con non ra sớm có thể làm rách túi noãn hoàng còn nối với bụng.
Với thằn lằn như tắc kè da báo, con non thường chui ra nhanh hơn. Rùa con có thể mang theo một túi lòng đỏ nhỏ ở yếm khi nở; túi này sẽ được hấp thu trong vài ngày.
Để trong hộp ấp tới khi sẵn sàng
Giữ con non trong hộp ấp ẩm, nhiệt độ ổn định cho tới khi: đã ra hẳn khỏi vỏ, rốn khép lại hoặc chỉ còn vết nhỏ, di chuyển nhanh nhẹn. Rùa con nên được đặt trên khăn giấy ẩm cho tới khi túi lòng đỏ hấp thu hết, không thả vào nước sâu ngay vì có thể đuối.
Khi nào cần trợ giúp
Nếu các trứng cùng lứa đã nở mà một quả vẫn chưa rạch sau một hai ngày, một số người nuôi có kinh nghiệm rạch một khe nhỏ ở đỉnh trứng để con non thở được. Việc này có rủi ro làm chảy máu mạch trong vỏ nếu làm sai. Người mới nên hỏi người có kinh nghiệm hoặc bác sĩ thú y chuyên bò sát, thay vì tự làm theo video.
Chuồng cho con non: đơn giản, sạch, riêng
Con non không cần chuồng to. Chuồng quá lớn làm con non khó tìm mồi và dễ căng thẳng. Yêu cầu cơ bản:
- Hộp nhựa hoặc chuồng nhỏ có nắp thông khí, khoá chắc. Con non lọt được qua khe rất nhỏ.
- Nền khăn giấy: dễ thay, dễ nhìn phân, không có nguy cơ nuốt nền.
- Hai chỗ trốn: một ở vùng ấm, một ở vùng mát. Với tắc kè da báo thêm một hộp ẩm.
- Bát nước nông: đủ để uống nhưng không sâu tới mức con non chết đuối.
- Dải nhiệt đúng loài, có bộ điều nhiệt, kiểm bằng nhiệt kế.
- UVB cho loài cần như rồng Úc, rùa: con non lớn nhanh, thiếu UVB là MBD tới rất nhanh.
Vì sao phải nuôi riêng từng con
Con non nuôi chung tranh nhau thức ăn, chỗ ấm; con mạnh lớn nhanh, con yếu càng còi. Rồng Úc con nuôi chung nổi tiếng hay cắn ngón chân, chóp đuôi của nhau, có khi cắn đứt. Ở một số loài rắn ăn rắn như rắn vua, nuôi chung có thể dẫn tới con này ăn con kia. Nuôi riêng còn giúp biết chắc con nào ăn, con nào không.
Lần lột da và bữa ăn đầu tiên
| Loài | Lần lột đầu thường | Bữa đầu thường | Mồi phù hợp |
|---|---|---|---|
| Tắc kè da báo | Trong vài ngày đầu | Sau lần lột đầu | Côn trùng nhỏ như dế con, gián con |
| Rồng Úc | Vài ngày đầu, sau đó lột thường xuyên | Trong vài ngày đầu | Côn trùng nhỏ và rau lá thái nhỏ |
| Rắn ngô | Khoảng 7–10 ngày sau nở | Sau lần lột đầu | Chuột sơ sinh đông lạnh rã đông |
| Trăn bóng | Khoảng 7–10 ngày sau nở | Sau lần lột đầu | Chuột nhỏ đông lạnh rã đông |
| Rùa con | Không có kiểu lột theo chu kỳ như thằn lằn | Sau khi hấp thu hết lòng đỏ, vài ngày | Theo loài: rùa cạn ăn lá non, cỏ mềm; rùa nước ăn thức ăn viên cỡ nhỏ |
Con non sống được vài ngày đầu nhờ lòng đỏ dự trữ, nên không ăn ngay là bình thường. Một quy tắc dân gian trong giới nuôi thằn lằn: côn trùng mồi không nên dài hơn khoảng cách giữa hai mắt con vật. Với rắn, mồi khoảng bằng phần thân dày nhất.
Chỉ dùng mồi đông lạnh cho rắn
Không cho rắn con ăn chuột sống. Chuột có thể cắn lại gây thương tích, và mồi đông lạnh rã đông vừa an toàn cho rắn vừa nhân đạo hơn với con mồi. Rã đông kỹ trong ngăn mát, làm ấm tới gần thân nhiệt chuột, dùng kẹp dài đưa nhẹ.
Con không chịu ăn
Một số con non từ chối vài bữa đầu. Kiểm lại nhiệt, chỗ trốn, kích cỡ mồi, giờ cho ăn (rắn ngô và tắc kè da báo hoạt động nhiều vào chiều tối). Mời ăn vài ngày một lần thay vì mỗi ngày. Nếu con non sụt cân liên tục, không ăn sau vài tuần, hoặc có dấu hiệu bất thường, hãy đưa đến bác sĩ thú y.
Theo dõi tăng trưởng
Từ ngày đầu, mỗi con một trang sổ: ngày nở, cân nặng lúc nở, ngày lột, ngày ăn, ăn gì, cân mỗi tuần. Một chiếc cân điện tử chia 0,1 gam là cần thiết cho con non nhỏ như tắc kè da báo, vì vài gam là cả một sự khác biệt.
Con non khoẻ thường lên cân đều sau khi bắt đầu ăn. Những dấu hiệu cần đưa đi khám: không lên cân sau vài tuần ăn, bụng chướng, trớ mồi, lột kẹt nhiều lần, chân yếu không nâng được thân, mắt nhắm, lừ đừ. Con non có dị tật rõ như cong cột sống, thiếu mắt, hàm lệch cần được bác sĩ đánh giá chất lượng sống; quyết định cho những trường hợp nặng nên bàn với bác sĩ, không tự xử lý.
Khi nào con non sẵn sàng sang nhà mới
Nếu đã có danh sách người nhận như kế hoạch, chỉ giao con non khi:
- Đã ăn đều nhiều bữa liên tiếp tại nhà mình, không trớ.
- Đã lột da trọn vẹn ít nhất một lần.
- Cân nặng tăng đều.
- Người nhận đã có chuồng hoàn chỉnh, đúng nhiệt, đúng đèn trước ngày nhận.
Gửi kèm bản ghi: ngày nở, cân nặng, lịch ăn, loại và cỡ mồi đang ăn, ngày lột gần nhất. Với loài thuộc diện quản lý như trăn bóng hay rùa sulcata, việc chuyển giao gắn với quy định quản lý động vật hoang dã và thực thi CITES; quy định có thể thay đổi, hãy hỏi Chi cục Kiểm lâm nơi mình ở trước khi chuyển giao.
Nếu người nhận rút lui, con non ở lại với mình. Đó là điều cần chấp nhận từ trước khi ấp.
Những sai lầm hay gặp
- Cho tất cả con non vào chung một bể lớn "cho vui".
- Dùng nền cát, nền hạt cho con non, dẫn tới nuốt nền.
- Bỏ qua UVB vì "còn nhỏ".
- Thả côn trùng mồi quá to hoặc để côn trùng sống trong chuồng qua đêm, chúng có thể cắn con non đang ngủ.
- Bế con non quá nhiều trong những tuần đầu, khi chúng còn rất dễ hoảng.
- Không có kế hoạch cho con non chưa có người nhận.
Câu hỏi thường gặp
Tắc kè da báo mới nở bao lâu thì ăn?
Thường sau lần lột da đầu tiên, trong vài ngày đầu. Trước đó con non sống nhờ lòng đỏ dự trữ nên không ăn là bình thường. Mồi nên là côn trùng nhỏ, không dài hơn khoảng cách giữa hai mắt.
Rắn ngô con mới nở ăn gì?
Thường ăn chuột sơ sinh đông lạnh đã rã đông, sau lần lột da đầu khoảng một tuần sau nở. Không cho ăn chuột sống vì có thể gây thương tích cho rắn.
Có nên nuôi chung bò sát con không?
Không nên. Con non nuôi chung tranh ăn, cắn nhau, con yếu càng còi, khó biết con nào đã ăn. Mỗi con nên ở riêng một hộp đơn giản lót giấy.
Rắn con thò đầu ra khỏi trứng rồi nằm yên có sao không?
Đó là bình thường. Rắn con thường nằm trong trứng một hai ngày sau khi rạch vỏ để hấp thu nốt lòng đỏ. Đừng kéo ra sớm.
Rùa con mới nở có túi lòng đỏ ở bụng phải làm sao?
Đặt rùa con trên khăn giấy ẩm trong hộp sạch, đủ ấm, cho tới khi túi lòng đỏ hấp thu hết trong vài ngày. Không thả vào nước sâu và không chạm vào túi. Nếu túi rách, chảy máu, hãy hỏi bác sĩ thú y.
