Một chuồng bò sát thường có từ ba tới năm thiết bị điện chạy nhiều giờ mỗi ngày: đèn sưởi, đèn UVB, tấm sưởi, bộ điều nhiệt, máy lọc hay máy phun sương. Muốn an toàn, cần đui sứ cho bóng nhiệt, lồng chắn bóng, bộ điều nhiệt cho mọi nguồn nhiệt, ổ cắm đặt cao có vòng nhỏ giọt, và aptomat chống giật cho khu có nước. Tiền điện thì tính được trước: công suất nhân số giờ chạy, chia nghìn ra số kWh, rồi nhân theo giá bậc thang trên hoá đơn nhà mình.
Chập cháy bắt đầu từ đâu
Phần lớn sự cố điện ở chuồng bò sát không đến từ thiết bị đắt hay rẻ, mà từ cách lắp và cách để:
- Đui nhựa cho bóng sưởi: bóng sưởi và bóng gốm toả nhiệt mạnh ở phần chân, đui nhựa lâu ngày giòn, chảy, chập. Bóng nhiệt phải dùng đui sứ (gốm) chịu nhiệt.
- Ổ cắm nối dài chất chồng sau chuồng, cắm nhiều phích qua bộ chia, dây cuộn tròn nằm dưới sàn — cuộn dây quấn tròn khi tải lớn sẽ nóng lên.
- Vải, giấy, chăn chạm vào bóng nóng: nhất là mùa đông khi người nuôi phủ chăn giữ ấm.
- Nước gặp điện: bể rùa, máy phun sương, đĩa nước bị đổ, phun sương bắn vào đui đèn.
- Tấm sưởi dán chạy không bộ điều nhiệt: tấm nóng mãi, đáy chuồng nóng, con vật bỏng; với chuồng nhựa, đáy có thể biến dạng.
- Dây điện bị gặm: chuột trong nhà, hoặc chính côn trùng mồi thoát ra.
Lắp đặt an toàn từng thiết bị
| Thiết bị | Cần có | Không được |
|---|---|---|
| Bóng sưởi, bóng gốm | Đui sứ, chụp đèn kim loại, lồng chắn để con vật không chạm bóng; qua bộ điều nhiệt | Đui nhựa; treo bằng dây điện; đặt bóng gốm hướng xuống mà không có lồng chắn trong chuồng có cành leo |
| Đèn UVB | Máng đèn đúng loại bóng, gắn chắc | Để bóng trần trong tầm với của con vật |
| Tấm sưởi dán, cáp sưởi | Bộ điều nhiệt, đầu dò đặt đúng chỗ; khe thoáng dưới đáy chuồng | Chạy trực tiếp vào ổ cắm; đặt chuồng gỗ đè sát lên tấm |
| Máy lọc, sưởi nước bể rùa | Vòng nhỏ giọt ở dây; aptomat chống giật; sưởi nước có vỏ bảo vệ | Ổ cắm ngay dưới bể; rút sưởi nước ra khỏi nước khi đang cắm điện |
| Bộ điều nhiệt | Đặt ngoài chuồng, xa nước, đầu dò cố định | Để đầu dò rơi lung tung — bộ đo sai thì chuồng nóng quá mức |
Vòng nhỏ giọt là gì
Mỗi sợi dây đi từ thiết bị xuống ổ cắm nên được để chùng thành một vòng chữ U thấp hơn ổ cắm. Nếu nước chảy dọc theo dây, nó sẽ nhỏ xuống từ điểm thấp nhất của vòng thay vì chạy thẳng vào ổ. Cách làm đơn giản này được người nuôi cá cảnh dùng từ lâu, và rất cần cho bể rùa.
Aptomat chống giật
Thiết bị đóng cắt có chức năng chống dòng rò (thường được gọi là aptomat chống giật, chống dòng rò) ngắt điện khi phát hiện dòng điện rò ra ngoài, ví dụ qua nước hay qua người. Với khu đặt bể rùa, máy phun sương, đây là thứ đáng đầu tư nhất. Nhiều nhà mới đã có sẵn ở tủ điện; nhà cũ, nhà trọ thì nhờ thợ điện kiểm tra và lắp đặt cho đúng. Không tự đấu nối lại tủ điện nếu không có chuyên môn.
Ổ cắm và dây điện theo kiểu nhà
- Nhà trọ: thường ít ổ cắm, dây đi nổi, aptomat chung cả dãy. Hỏi chủ nhà về tải điện trước khi cắm nhiều thiết bị sưởi. Không cắm bóng sưởi, máy sưởi, ấm siêu tốc, nồi cơm cùng một ổ nối dài.
- Nhà ống: tầng trệt dễ ngập nước; ổ cắm cho chuồng nên ở độ cao tay, không sát sàn. Dây đi dọc chân tường dễ bị chuột gặm — dùng nẹp ống luồn dây.
- Căn hộ: ổ cắm âm tường nhiều, nhưng phòng ngủ thường ít ổ cắm. Dùng ổ nối dài loại có công tắc riêng và cầu chì, đặt trên kệ chứ không trên sàn.
Ổ nối dài nên là loại có dây đủ to, chịu được tải, có công tắc và cầu chì. Tổng công suất cắm vào phải dưới mức ghi trên ổ. Không cắm ổ nối dài nối tiếp vào một ổ nối dài khác.
Tính tiền điện cho chuồng bò sát
Công thức: công suất (W) × số giờ chạy mỗi ngày ÷ 1000 = số kWh mỗi ngày. Nhân 30 ra số kWh mỗi tháng.
Ví dụ một chuồng rồng Úc điển hình:
| Thiết bị | Công suất | Giờ chạy/ngày | kWh/ngày (ước) |
|---|---|---|---|
| Bóng sưởi ban ngày (qua bộ điều nhiệt, giả sử thực chạy khoảng 60%) | 100 W | 12 giờ | khoảng 0,7 |
| Đèn UVB dạng ống | 24 W | 12 giờ | khoảng 0,3 |
| Bóng gốm ban đêm mùa đông (chạy khoảng 50%) | 60 W | 12 giờ | khoảng 0,36 |
| Tổng | khoảng 1,4 kWh/ngày, tức khoảng 40 kWh/tháng mùa đông |
Một chuồng tắc kè da báo chỉ có tấm sưởi nhỏ và đèn chiếu sáng thường tốn ít hơn nhiều; ba bốn chuồng thì nhân lên.
Tiền điện sinh hoạt ở Việt Nam tính theo bậc thang: dùng càng nhiều, phần vượt rơi vào bậc giá càng cao. Vì vậy cùng 40 kWh thêm vào, nhà đang dùng ít sẽ trả ít hơn nhà đang dùng nhiều. Cách chính xác nhất là xem bảng giá các bậc trên hoá đơn tiền điện của nhà mình (giá có thể được điều chỉnh theo từng thời kỳ), xác định nhà đang ở bậc nào, rồi nhân phần kWh tăng thêm với giá bậc đó. Nhà trọ tính giá điện theo thoả thuận với chủ nhà thì cách tính khác — hỏi trước khi lắp.
Giảm tiền điện mà không làm hại con vật
- Bộ điều nhiệt vừa an toàn vừa tiết kiệm: nguồn nhiệt chỉ chạy khi cần. Loại điều chỉnh độ sáng (dimming) cho bóng sưởi chạy dịu hơn thay vì bật tắt liên tục.
- Cách nhiệt chuồng: xốp ở mặt sau, hai bên; chuồng mở cửa trước giữ nhiệt tốt hơn bể nóc lưới.
- Đặt chuồng đúng chỗ: xa cửa sổ lạnh mùa đông, xa chỗ nắng mùa hè.
- Chọn công suất bóng vừa đủ với kích thước chuồng và nhiệt độ phòng. Bóng quá lớn phải bị bộ điều nhiệt ngắt liên tục cũng không lợi gì.
- Hẹn giờ cho đèn chiếu sáng, UVB theo đúng số giờ ban ngày; không để đèn sáng quên tắt.
- Nhiều chuồng một phòng: sưởi cả phòng bằng điều hoà hai chiều đôi khi tiết kiệm hơn từng chuồng một nguồn lớn.
Điều không nên: cắt UVB, cắt sưởi đêm mùa rét để bớt tiền. Phần tiết kiệm thường nhỏ hơn nhiều so với chi phí đi bác sĩ thú y khi con vật bị viêm hô hấp hay MBD.
Kiểm tra định kỳ
- Mỗi tuần: sờ mặt ngoài đui đèn, phích cắm, ổ nối dài. Thấy nóng bất thường, có mùi khét, vết cháy xém là dừng dùng ngay.
- Mỗi tháng: kiểm tra dây có bị gặm, gập, nứt vỏ; kiểm tra đầu dò bộ điều nhiệt còn đúng chỗ; đối chiếu nhiệt kế với mức đặt.
- Đầu mùa đông: thử toàn bộ nguồn nhiệt ban đêm, thay đui đèn đã giòn.
- Đầu mùa mưa: kiểm tra chỗ tạt nước, chỗ dột trên chuồng, nâng ổ cắm khỏi sàn.
- Bấm thử nút kiểm tra trên aptomat chống giật theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Khi đi vắng cả ngày
Nhiều người đi làm từ sáng tới tối, để chuồng chạy một mình. Ngoài các mục trên, nên có một thiết bị báo khói ở phòng nuôi (loại chạy pin, rẻ và dễ lắp), không để gì dễ cháy trên nóc chuồng, và không để máy sưởi phòng chạy khi không có ai ở nhà. Nhiệt kế có kết nối điện thoại giúp biết chuồng đang nóng hay lạnh bất thường, nhưng nó không thay được việc lắp đặt đúng ngay từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Một chuồng bò sát tốn bao nhiêu tiền điện mỗi tháng?
Tuỳ thiết bị và mùa. Một chuồng rồng Úc có bóng sưởi, đèn UVB và sưởi đêm mùa đông có thể dùng khoảng 30–40 kWh mỗi tháng. Lấy số kWh nhân với giá bậc mà nhà mình đang dùng trên hoá đơn để ra số tiền.
Bóng sưởi bò sát có dùng đui nhựa được không?
Không nên. Bóng sưởi và bóng gốm toả nhiệt mạnh ở chân bóng, đui nhựa lâu ngày giòn, chảy và có thể gây chập cháy. Dùng đui sứ chịu nhiệt và chụp đèn kim loại.
Tấm sưởi có cần bộ điều nhiệt không?
Có. Tấm sưởi chạy thẳng vào ổ cắm có thể nóng vượt mức an toàn, gây bỏng bụng cho con vật và làm biến dạng đáy chuồng nhựa. Bộ điều nhiệt với đầu dò đặt đúng chỗ là bắt buộc.
Có cần aptomat chống giật cho bể rùa không?
Rất nên có. Bể rùa có máy lọc và sưởi nước đặt sát nhau, rủi ro nước gặp điện cao. Aptomat chống dòng rò ngắt điện khi có rò rỉ; nhờ thợ điện lắp đặt đúng cách.
Vì sao phải để dây điện thành vòng nhỏ giọt?
Để nước chảy dọc theo dây nhỏ xuống từ điểm thấp nhất của vòng thay vì chạy vào ổ cắm. Đây là cách đơn giản để giảm nguy cơ chập điện ở bể rùa và chuồng có phun sương.
