Mất điện: cách giữ nhiệt chuồng bò sát khi cúp điện đêm đông, trưa hè

Khi mất điện, bò sát khoẻ mạnh trưởng thành thường chịu được vài giờ mất nguồn nhiệt mà không sao, miễn là phòng không quá lạnh hoặc quá nóng. Việc cần làm là giữ lấy lượng nhiệt đang có trong chuồng: đóng kín, che chắn, bổ sung chai nước ấm hoặc túi sưởi bọc khăn vào mùa lạnh; tạo góc mát bằng chai nước đông đá vào mùa nóng. Mất điện kéo dài cả ngày thì chuyển con vật sang hộp nhỏ cách nhiệt, dễ giữ nhiệt hơn chuồng lớn.

Mất điện nguy hiểm nhất vào lúc nào

Không phải lần mất điện nào cũng đáng lo như nhau. Rủi ro phụ thuộc vào nhiệt độ phòng tại thời điểm đó.

Con non, con đang ốm, con vừa ăn xong bữa lớn chịu kém hơn con trưởng thành khoẻ mạnh. Khi phải chọn, ưu tiên chúng.

Mười lăm phút đầu: giữ nhiệt đang có

1. Đóng hết cửa chuồng, che lưới nóc bằng tấm bìa cứng hoặc khăn. Mùa lạnh, nhiệt thoát chủ yếu qua nóc lưới.
2. Phủ chăn hoặc khăn bông lên chuồng, chừa một khe nhỏ thông khí. Lúc này đèn đã tắt, không còn lo vải chạm bóng nóng — nhưng nhớ gỡ trước khi có điện lại.
3. Rút phích các thiết bị sưởi hoặc tắt công tắc, để khi có điện lại không bị dòng khởi động dồn cùng lúc, và để mình chủ động kiểm tra từng thứ.
4. Đóng cửa phòng để giữ nhiệt độ cả phòng.
5. Ghi lại giờ mất điện và đọc nhiệt kế vùng mát. Đây là mốc để biết chuồng đang mất nhiệt nhanh hay chậm.

Mùa lạnh: các nguồn nhiệt không cần điện

• Chai nước ấm: chai nhựa dày hoặc túi chườm, đổ nước nóng già (không sôi), vặn chặt nắp, bọc khăn, đặt trong chuồng ở một phía để con vật có thể tự chọn lại gần hoặc tránh xa. Thay nước mỗi vài giờ.
• Túi sưởi tay dùng một lần: toả nhiệt nhiều giờ. Bọc khăn, đặt ở góc chuồng hoặc dán vào mặt ngoài hộp. Túi này cần ôxy để phát nhiệt; không đặt trong hộp kín bưng hoàn toàn.
• Thân nhiệt người: với tắc kè nhỏ hay rắn con, bỏ vào túi vải hoặc hộp nhỏ rồi để trong áo khoác người đang ngồi trong phòng ấm. Không phải cách lâu dài, nhưng cứu được vài giờ khó khăn.

Không dùng bếp than, bếp ga, nến hay đèn dầu để sưởi phòng nuôi đóng kín. Nguy cơ cháy và ngộ độc khí CO cho người cao hơn nhiều so với lợi ích cho con vật.

Thùng xốp: "chuồng cứu hộ" của mọi nhà

Thùng xốp đựng hoa quả, cá là vật cách nhiệt rất tốt, gần như nhà nào cũng kiếm được. Khi mất điện kéo dài, chuyển con vật từ chuồng kính lớn sang hộp nhựa nhỏ có lỗ thở, đặt hộp đó vào trong thùng xốp cùng chai nước ấm bọc khăn, đậy nắp xốp và chọc vài lỗ thở trên nắp. Không gian nhỏ giữ nhiệt lâu hơn nhiều so với một chuồng kính 90 cm. Đặt nhiệt kế vào thùng để biết nó đang giữ được bao nhiêu.

Mùa nóng: giữ cho chuồng không thành lò

Mất điện giữa trưa hè, quạt và điều hoà tắt, phòng ở TP. Hồ Chí Minh hay Đà Nẵng có thể tăng nhiệt nhanh. Cách xử lý:

• Lấy chai nước đông đá chuẩn bị sẵn trong ngăn đá, bọc khăn, đặt lên nóc chuồng hoặc góc mát. Đây là lý do nên trữ sẵn vài chai đông đá suốt mùa hè.
• Mở cửa sổ phía không có nắng để có gió, kéo rèm phía có nắng.
• Chuyển chuồng hoặc hộp nhỏ xuống sàn, chỗ mát nhất trong nhà — tầng trệt nhà ống, phòng tắm lát gạch thường mát hơn phòng ngủ trên lầu.
• Không đưa ra ngoài sân hay ra xe ô tô có điều hoà rồi bỏ quên — ô tô tắt máy dưới nắng nóng là chỗ chết người.

Nguồn điện dự phòng: tính trước bao nhiêu giờ

Nhiều người nghĩ tới bộ lưu điện (UPS) hay trạm sạc dự phòng. Chúng hữu ích, nhưng phải tính đúng.

Cách ước lượng: dung lượng pin (Wh) ÷ công suất thiết bị (W) ≈ số giờ chạy, rồi trừ hao khá nhiều vì bộ đổi điện và pin không bao giờ cho ra đủ con số ghi trên vỏ. Ví dụ một trạm sạc có dung lượng 500 Wh chạy một tấm sưởi 20 W: con số lý thuyết là 25 giờ, thực tế ít hơn; còn chạy bóng sưởi gốm 100 W thì chỉ còn vài giờ.

• Bộ lưu điện máy tính loại nhỏ được thiết kế để giữ máy chạy đủ lâu cho người dùng lưu dữ liệu, thường không đủ gánh bóng sưởi công suất lớn trong nhiều giờ.
• Ưu tiên thiết bị ít điện nhất: tấm sưởi công suất thấp có bộ điều nhiệt, quạt nhỏ chạy USB, máy sục khí bể rùa chạy pin. Đèn UVB và đèn chiếu sáng có thể chờ.
• Máy phát điện chạy xăng chỉ đặt ngoài trời thoáng, tuyệt đối không chạy trong nhà, nhà xe kín hay ngay dưới cửa sổ — khói thải chứa CO.

Bể rùa nước, lồng ấp và côn trùng mồi khi mất điện

• Bể rùa nước: lọc ngừng chạy thì vi sinh trong bộ lọc thiếu ôxy sau vài giờ. Nếu mất điện lâu, khi có điện lại cần kiểm tra mùi của lọc; mùi hôi thối là hệ vi sinh đã chết một phần, nên vệ sinh và theo dõi nước sát hơn. Không cho rùa ăn trong lúc lọc không chạy để nước bớt bẩn.
• Lồng ấp trứng: không mở nắp để "xem thử", mỗi lần mở là mất nhiệt. Đặt cả lồng ấp vào thùng xốp, phủ khăn. Trứng bò sát nhìn chung chịu được dao động ngắn tốt hơn người ta tưởng, nhưng không có gì đảm bảo; mất điện kéo dài trong giai đoạn ấp có thể ảnh hưởng đến phôi.
• Côn trùng mồi: chịu được mất điện tốt hơn bò sát. Không cho ăn mồi trong lúc mất điện mùa lạnh — con vật không tiêu hoá được.

Khi có điện lại

1. Gỡ chăn, khăn khỏi chỗ đặt đèn trước tiên, rồi mới bật lại thiết bị sưởi.
2. Bật từng thiết bị, kiểm tra bộ điều nhiệt còn giữ đúng mức đặt (một số bộ trở về mặc định sau khi mất điện).
3. Rút chai nước ấm, túi sưởi khỏi chuồng khi nguồn nhiệt chính đã chạy ổn định.
4. Không cho ăn ngay; chờ chuồng về đúng dải nhiệt vài giờ.
5. Quan sát con vật trong một hai ngày: bỏ ăn, nôn mồi, thở há miệng là dấu hiệu nên đưa đi bác sĩ thú y chuyên bò sát.

Chuẩn bị trước: hộp đồ mất điện

Gom sẵn một chỗ, dễ lấy trong bóng tối:

• Đèn pin hoặc đèn đội đầu.
• Thùng xốp có nắp, hộp nhựa nhỏ có lỗ thở.
• Vài túi sưởi tay (mùa lạnh), vài chai nước đông đá trong tủ (mùa nóng), khăn bông.
• Nhiệt kế chạy pin, pin dự phòng.
• Túi chườm hoặc chai nhựa dày chịu được nước nóng.
• Số điện thoại bác sĩ thú y chuyên bò sát và của một người nuôi quen gần nhà có điện khác khu vực.