Mùa mưa phương Nam: độ ẩm, kiến và côn trùng lạ quanh chuồng bò sát

Mùa mưa ở phương Nam thường kéo dài từ khoảng tháng năm tới tháng mười một. Với người nuôi bò sát, mùa này đặt ra ba việc: giữ ẩm trong chuồng ở mức hợp với từng loài khi không khí ngoài trời luôn ẩm, chặn kiến và côn trùng lạ bò vào chuồng, và đề phòng nước ngập, nước tạt ở nhà trọ, nhà ống tầng trệt. Loài quen khô như rồng Úc cần thông khí hơn; loài nhiệt đới như trăn bóng lại sống dễ chịu nhất trong năm.

Mùa mưa phương Nam khác gì nồm miền Bắc

Cả hai đều ẩm, nhưng khác hẳn nhau. Nồm miền Bắc là ẩm đi kèm tường lạnh, nước đọng khắp nơi. Mùa mưa ở TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Tây Ninh, Cần Thơ, Vĩnh Long, An Giang là ẩm đi kèm nhiệt độ cao quanh năm: trời thường nắng buổi sáng, mưa rào dữ dội buổi chiều rồi tạnh, không khí oi nồng. Tây Nguyên (Đắk Lắk, Gia Lai, Lâm Đồng) cũng mưa theo mùa nhưng mát hơn, đêm có thể khá lạnh.

Vì nhiệt độ cao, vấn đề của phương Nam không phải là nước đọng trên vách, mà là vi khuẩn, nấm phát triển rất nhanh trong mọi thứ ẩm và ấm: nền chuồng, thức ăn thừa, nước uống, bông lọc bể rùa. Thêm vào đó, mùa mưa là mùa kiến, mối, côn trùng bay vào đèn.

Độ ẩm: loài nào được lợi, loài nào chịu thiệt

Ẩm kế là món phải có trong mùa này. Nhìn vào con số chứ không nhìn cảm giác "hôm nay trời ẩm". Khi ẩm kế trong chuồng rồng Úc ở mức cao nhiều ngày liền, mở thêm thông khí và cân nhắc bật điều hoà chế độ làm khô cho phòng nuôi vào giờ mưa.

Kiến: mối nguy thật mà ít ai tính tới

Kiến, đặc biệt các loài kiến lửa, kiến đốt, có thể tấn công bò sát nhỏ, con non vừa nở, con đang lột da hoặc đang ốm nằm im. Chúng cũng bu vào thức ăn thừa, côn trùng mồi chết, rau quả trong chuồng, và có thể làm tổ trong nền đất. Mùa mưa, khi tổ ngoài trời bị ngập, kiến kéo vào nhà tìm chỗ khô — chuồng có đèn sưởi ấm áp là điểm đến hấp dẫn.

Chặn kiến không dùng thuốc diệt

• Kê chân kệ chuồng trong bát nước (thêm một giọt nước rửa chén để phá sức căng bề mặt). Kiến không qua được, như cách người ta vẫn kê chạn bát ngày trước. Nhớ thay nước bát thường xuyên để không thành chỗ muỗi đẻ.
• Kéo kệ chuồng ra khỏi tường vài phân để kiến không theo tường leo vào.
• Dọn sạch thức ăn thừa, côn trùng chết, vỏ lột da trong ngày.
• Kiểm tra dây điện, ống đi vào chuồng — đây là "cây cầu" của kiến.
• Hộp nuôi côn trùng mồi đặt ở kệ khác, cũng kê trong bát nước.

Không xịt thuốc diệt côn trùng trong phòng nuôi, không rải phấn hay bả kiến quanh chuồng. Bò sát nhạy với thuốc trừ sâu, và côn trùng mồi tiếp xúc với thuốc rồi bị ăn thì con vật ăn cả thuốc. Nếu kiến đã vào chuồng, chuyển con vật sang hộp sạch, lấy hết nền ra, vệ sinh chuồng rồi mới xử lý nguồn kiến bên ngoài.

Côn trùng lạ bay vào chuồng

Buổi tối sau mưa, côn trùng có cánh (mối cánh, thiêu thân, bọ cánh cứng nhỏ) bay về phía đèn. Chuồng có đèn sáng, nóc lưới là chỗ chúng chui vào.

• Bò sát ăn côn trùng lạ bắt được không phải là "bữa phụ miễn phí": côn trùng ngoài trời có thể mang ký sinh, tiếp xúc thuốc trừ sâu, và một số loài như đom đóm có độc với bò sát.
• Đèn chiếu sáng nên tắt đúng giờ tối (dùng hẹn giờ). Phòng nuôi nên có lưới chống muỗi ở cửa sổ.
• Muỗi đốt bò sát ít được nói tới nhưng có xảy ra, nhất là ở rùa và thằn lằn nằm im. Lưới cửa sổ và không để nước đọng quanh phòng nuôi giải quyết được phần lớn.

Nước ngập, nước tạt: chuyện của nhà trọ và nhà ống tầng trệt

Ở những khu hay ngập sau mưa lớn hoặc triều cường, nước có thể vào nhà trong vòng chưa tới một giờ.

• Chuồng và ổ điện đặt cao, ít nhất vượt mức nước ngập cao nhất mình từng thấy ở nhà đó. Phích cắm và ổ nối dài không nằm dưới sàn.
• Không đặt chuồng sát cửa sổ có thể bị tạt mưa, hay dưới máng xối, mái tôn dột.
• Khi có tin mưa lớn kèm triều cường, chuyển chuồng nhỏ lên tầng trên hoặc lên kệ cao trước khi đi ngủ, không đợi tới lúc nước vào.
• Nước ngập là nước bẩn: nếu nền chuồng bị ngấm nước ngập, bỏ toàn bộ nền, vệ sinh và khử trùng chuồng trước khi dùng lại.

An toàn điện trong mùa mưa quan trọng không kém con vật: ổ cắm ngấm nước, dây điện ngâm nước là nguy cơ giật điện cho người.

Rùa và rồng Úc nuôi ngoài sân

• Chuồng ngoài trời phải có khu cao ráo có mái che kín mưa, đủ chỗ cho cả đàn nằm cùng lúc.
• Hố nước, khay nước cho rùa cạn sau mưa có thể tràn và sâu hơn bình thường — rùa con có thể bị lật ngửa trong nước và chết đuối. Kiểm tra sau mỗi trận mưa lớn.
• Đất sân ẩm lâu làm mai và yếm rùa cạn dễ bị bệnh. Rùa nằm trên bùn cả ngày, yếm có đốm mềm, đổi màu, có mùi là lúc đi bác sĩ thú y chuyên bò sát (exotic).
• Rồng Úc ngoài trời mùa mưa nên có thời gian ngắn hơn, chỉ vào những buổi sáng nắng. Phần lớn thời gian ở chuồng trong nhà có đèn UVB.

Thức ăn, nước và vệ sinh khi trời ấm ẩm

• Rau cho rồng Úc, rùa cạn héo và lên men nhanh hơn — gắp phần thừa sau vài giờ.
• Chuột đông lạnh rã đông xong phải cho ăn ngay; không để rã đông ở nhiệt độ phòng hàng giờ trong không khí oi.
• Nước uống thay hằng ngày, rửa đĩa nước thường xuyên vì nhớt (màng vi sinh) bám nhanh.
• Bông lọc bể rùa nước bẩn nhanh hơn; kiểm tra thường hơn mùa khô.
• Rửa tay bằng xà phòng sau mỗi lần chạm vào chuồng hay con vật — vi khuẩn sinh sôi nhanh hơn trong mùa này.

Cuối mùa mưa

Khoảng tháng mười một, tháng mười hai, mưa thưa dần và mùa khô bắt đầu với gió chướng, trời hanh hơn. Lúc này đưa lịch phun sương về mức mùa khô cho loài cần ẩm, thay nền đã dùng qua mùa mưa, kiểm tra yếm rùa, vảy bụng rắn. Ở Tây Nguyên và Đà Lạt, đầu mùa khô cũng là lúc đêm lạnh nhất — xem lại nguồn nhiệt ban đêm.