Nắng nóng 38 độ: chống sốc nhiệt cho bò sát nuôi trong nhà

Khi trời 38°C, nguy cơ lớn nhất với bò sát nuôi trong nhà là cả chuồng nóng bằng điểm phơi, không còn vùng mát để con vật tự hạ nhiệt. Cách chống sốc nhiệt là tắt hoặc giảm nguồn sưởi ban ngày, đưa chuồng vào chỗ mát nhất nhà, tạo một góc mát thật sự và theo dõi bằng nhiệt kế ở vùng mát. Con vật thở há miệng, nằm bẹp, lờ đờ trong ngày nắng là phải hạ nhiệt từ từ và gọi bác sĩ thú y chuyên bò sát.

Vì sao bò sát chịu nóng kém hơn người nghĩ

Nhiều người tưởng bò sát là "động vật sa mạc" nên càng nóng càng thích. Thực ra bò sát sống được ở vùng nóng vì chúng tìm được chỗ trốn nóng: hang đất, khe đá, bóng cây, lớp đất sâu mát hơn mặt đất nhiều. Trong chuồng, con vật chỉ có những gì người nuôi cho. Nếu cả chuồng lên 36–38°C, nó không có đường thoát.

Mỗi loài có mức chịu khác nhau. Tắc kè mào (Correlophus ciliatus) là loài nhạy nóng nhất trong nhóm phổ biến: giới nuôi thường khuyên giữ chuồng dưới khoảng 28°C, phòng vượt mức đó nhiều giờ là có nguy cơ. Tắc kè da báo, rắn ngô, trăn bóng chịu được điểm nóng cao hơn, nhưng vẫn cần vùng mát thấp hơn điểm nóng rõ rệt. Rồng Úc chịu nóng tốt nhất, nhưng chuồng kính kín đặt chỗ nắng chiều vẫn có thể giết nó.

Các mức trên là khoảng tham khảo; tuỳ cá thể, và luôn đo chứ không đoán.

Nóng ở đâu: miền Trung gió Lào, miền Nam nóng ẩm, miền Bắc nắng hè

Chọn chỗ đặt chuồng mùa nóng theo kiểu nhà

• Nhà ống: tầng thượng và phòng sát mái là nơi nóng nhất. Tầng trệt hoặc tầng giữa phía trong, tường chung với nhà bên cạnh, thường mát hơn vài độ. Mùa hè nên chuyển chuồng xuống thấp — ngược với mùa đông.
• Căn hộ chung cư: tránh phòng có tường hướng tây và cửa kính lớn đón nắng chiều. Lô gia và ban công là chỗ cấm đặt chuồng kính mùa này.
• Phòng trọ mái tôn: nguy hiểm nhất, có thể nóng hơn ngoài trời vào buổi chiều. Kê chuồng sát sàn ở góc khuất nắng, xa vách tôn, xa cửa sổ. Nếu chủ nhà cho phép, tấm cách nhiệt dưới mái tôn giúp cả người lẫn con vật.
• Không đặt chuồng cạnh cục nóng điều hoà, tủ lạnh, máy giặt — mặt sau các thiết bị này toả nhiệt.
• Không bao giờ để chuồng kính hay hộp nhựa nơi có nắng chiếu trực tiếp, dù chỉ một khe nắng qua cửa sổ. Chuồng kín dưới nắng nóng lên rất nhanh như ô tô đóng kín cửa.

Điều chỉnh chuồng trong những ngày nắng nóng

1. Đo vùng mát trước. Vùng mát mới là con số quyết định. Nếu vùng mát đã chạm mức điểm nóng nên có của loài, chuồng đang quá nóng.
2. Giảm hoặc tắt nguồn sưởi ban ngày. Bộ điều nhiệt sẽ tự ngắt khi đầu dò đạt mức đặt, nhưng nó không làm mát được. Khi phòng đã nóng sẵn, đèn sưởi chỉ đẩy chuồng nóng thêm. Đèn UVB vẫn giữ đủ giờ.
3. Tạo góc mát thật sự. Đặt chai nước đông đá bọc khăn ở mặt ngoài chuồng hoặc một góc trên nóc, xa chỗ con vật phơi. Với chuồng lớn, một tấm gạch men để vào tủ mát rồi đặt vào góc mát cho con vật nằm. Không đặt đá trực tiếp vào chỗ con vật nằm, không để con vật tiếp xúc trực tiếp với đá lạnh.
4. Tăng thông khí. Mở bớt nắp kín, chuồng mở cửa trước có thể hé cửa có khoá chốt. Quạt phòng hướng cho không khí trong phòng chuyển động; không thổi thẳng vào con vật nhiều giờ vì làm khô và mất nước.
5. Nước uống luôn sạch, đĩa nước đủ to để con vật có thể ngâm mình nếu muốn (với rắn, rùa). Thay nước hai lần một ngày vì nước ấm nhanh bẩn.
6. Bật điều hoà ở mức 27–28°C là cách chắc chắn nhất với phòng nuôi loài nhạy nóng như tắc kè mào. Kiểm lại điểm nóng sau khi bật để không làm chuồng quá lạnh với loài cần nóng.

Đừng cho ăn nhiều giữa đợt nóng đỉnh điểm

Bò sát tiêu hoá tốt nhất trong dải nhiệt hợp. Khi quá nóng, nhiều con tự giảm ăn. Không ép ăn. Với rắn, nếu đợt nóng vượt mức kéo dài, có thể lùi bữa vài ngày cho tới khi chuồng ổn định — mồi trong bụng gặp nhiệt bất thường dễ bị nôn ra.

Nhận biết sốc nhiệt

Hạ nhiệt từ từ nghĩa là: chuyển con vật sang hộp sạch đặt trong phòng mát hoặc phòng điều hoà, để nước nhiệt độ phòng cho nó uống hoặc ngâm phần thân dưới trong nước nông nhiệt độ phòng (không ngập mũi, luôn có người giữ). Không nhúng vào nước đá, không đặt lên đá — hạ nhiệt đột ngột cũng gây sốc. Sau đó đưa đi bác sĩ thú y chuyên bò sát (exotic) để được khám, vì tổn thương do sốc nhiệt có thể xuất hiện sau vài ngày.

Rùa và rồng Úc ngoài sân, sân thượng

Người nuôi rùa cạn hay rồng Úc ở nhà có sân thường cho chúng ra ngoài. Mùa nắng nóng:

• Luôn có chỗ bóng râm thật (mái che, bụi cây), không phải bóng của một tấm ván nhỏ chạy theo mặt trời.
• Sân xi măng, nền gạch giữa trưa nóng hơn không khí rất nhiều. Rùa đi trên đó cả buổi chiều có thể bị quá nhiệt.
• Rùa cạn cần một khay nước nông để ngâm và uống, đặt trong bóng râm.
• Thời gian ra ngoài nên dời sang sáng sớm và chiều muộn. Nghĩ cách phơi nắng an toàn kỹ hơn trước khi để con vật ngoài trời lâu.

Côn trùng mồi và nước bể rùa cũng chịu nóng

Hộp dế, hộp gián đặt nơi nóng chết hàng loạt, bốc mùi rất nhanh. Chuyển hộp mồi vào chỗ mát, mồi chết bỏ ngay. Bể rùa nước để gần cửa sổ nắng chiều nóng lên, nước ít ôxy và nhanh đục; chuyển bể vào chỗ mát và theo dõi nhiệt độ nước bằng nhiệt kế ngâm.

Mùa nắng nóng hay đi kèm cắt điện luân phiên hoặc sự cố quá tải lưới vào giờ cao điểm. Khi mất điện, điều hoà và quạt tắt, phòng nóng lên nhanh — chuẩn bị sẵn chai nước đông đá trong tủ lạnh từ hôm trước là cách rẻ nhất để cầm cự vài giờ.