Gut-loading là cho côn trùng mồi ăn thức ăn giàu dinh dưỡng trong khoảng 24–48 giờ trước khi đem cho bò sát ăn, để ruột côn trùng chứa đầy chất bổ mà con bò sát sẽ nhận theo. Thức ăn thường dùng: rau lá xanh đậm, cà rốt, bí đỏ, khoai lang, ngũ cốc, hoặc hỗn hợp gut-load làm sẵn có thêm canxi. Gut-loading không thay được việc rắc bột canxi; hai việc làm cùng nhau.
Vì sao côn trùng đói là bữa ăn nghèo
Côn trùng mua về thường đã trải qua vài ngày vận chuyển, nhốt chật, ít ăn. Ruột chúng gần như rỗng. Phần thân còn lại chủ yếu là đạm, mỡ, vỏ kitin, và như mọi côn trùng mồi, rất ít canxi so với phốt pho.
Khi bò sát ăn một con dế, nó ăn cả ruột dế. Nếu ruột rỗng, nó chỉ nhận phần thân nghèo khoáng. Nếu ruột đầy rau xanh và thức ăn bổ sung canxi, nó nhận thêm phần đó. Đó là toàn bộ ý tưởng của gut-loading: biến côn trùng thành chiếc hộp đựng bữa ăn.
Đã có những nghiên cứu phân tích thành phần dế và sâu gạo cho thấy cho côn trùng ăn thức ăn giàu canxi trong một hai ngày trước khi làm mồi làm tăng đáng kể lượng canxi trong cả con côn trùng so với côn trùng không được gut-load. Mức tăng bao nhiêu phụ thuộc thức ăn, loại côn trùng và thời gian.
Thời gian: 24–48 giờ là đủ
- Dưới 12 giờ: côn trùng chưa ăn đủ, ruột chưa đầy.
- Khoảng 24–48 giờ: mức được khuyên phổ biến.
- Để lâu hơn mà không cho ăn tiếp: chất trong ruột đã tiêu hoá, thải đi; lợi ích giảm dần.
Cách làm thực tế: chia côn trùng thành hai nhóm. Nhóm "kho" nuôi duy trì với thức ăn cơ bản. Mỗi khi gần tới bữa của bò sát (một hai ngày trước), lấy ra số côn trùng cần dùng, chuyển sang hộp "gut-load" với thức ăn giàu chất hơn.
Cho côn trùng ăn gì
Rau lá xanh đậm
Các loại rau lá xanh đậm như cải bẹ xanh, cải ngọt, lá bồ công anh, lá dâu tằm, rau dền là nguồn khoáng và vitamin tốt. Rửa sạch, để ráo; chỉ dùng rau không có thuốc trừ sâu. Côn trùng nhạy cảm với thuốc trừ sâu hơn ta nghĩ, và phần thuốc còn lại có thể đi vào bò sát.
Củ quả màu cam
Cà rốt, bí đỏ, khoai lang chứa beta-caroten, tiền chất vitamin A. Bò sát chuyển một phần beta-caroten thành vitamin A theo nhu cầu, an toàn hơn so với nhồi vitamin A dạng có sẵn qua bột bổ sung. Củ quả mọng nước còn là nguồn nước cho côn trùng.
Ngũ cốc và thức ăn khô
Yến mạch, cám, bột ngũ cốc làm phần "nền" của khẩu phần côn trùng. Một số người dùng thức ăn gà con hay thức ăn cá làm thành phần; những loại này có thể dùng với lượng vừa phải, nhưng nên ưu tiên thức ăn ít đạm động vật và không có chất bảo quản lạ.
Hỗn hợp gut-load làm sẵn
Trên thị trường có hỗn hợp khô dành riêng cho gut-loading, thường được thêm canxi. Loại tốt giúp tăng canxi trong côn trùng. Đọc thành phần; tránh loại có vitamin A dạng có sẵn ở liều cao hoặc thành phần không rõ.
Thức ăn không nên cho côn trùng mồi
- Rau có phun thuốc, rau nhặt ven đường: nguy cơ thuốc trừ sâu, kim loại nặng.
- Thức ăn đã mốc: nấm mốc gây bệnh cho côn trùng và có thể có độc tố.
- Thức ăn thừa của người nhiều muối, dầu mỡ, gia vị.
- Thực vật độc với bò sát như lá bơ, lá trúc đào: vì những gì nằm trong ruột côn trùng sẽ vào bò sát.
- Chỉ cho một loại như chỉ toàn cà rốt: không đủ.
Mỗi loại côn trùng ăn một kiểu
- Dế ăn nhanh và nhiều; chỉ cần một ngày với thức ăn tốt là ruột đã đầy. Nhưng dế cũng chết nhanh nếu hộp bẩn hay ẩm, nên đừng dồn quá đông vào hộp gut-load.
- Gián dubia ăn rau củ rất tốt, nhất là vào ban đêm. Để rau trong hộp qua một đêm là thấy khác biệt.
- Sâu gạo, superworm sống luôn trong nền cám, nên phần "gut-load" chính là chất lượng nền và lát rau củ đặt lên. Thay nền ngũ cốc sạch và thêm rau tươi một hai ngày trước khi dùng.
- Sâu canxi giai đoạn cuối (sắp hoá nhộng) gần như ngừng ăn, nên gut-loading với chúng hầu như không có tác dụng. Bù lại, bản thân chúng vốn đã có tỉ lệ canxi khá cao.
- Tằm ăn lá dâu liên tục; lá dâu tươi sạch là bữa gut-load tự nhiên của chúng.
Gut-loading và rắc canxi: hai việc khác nhau
| Gut-loading | Rắc bột (dusting) | |
|---|---|---|
| Làm gì | Cho côn trùng ăn tốt trước 24–48 giờ | Phủ lớp bột canxi, có khi kèm D3 hoặc vitamin, lên côn trùng ngay trước khi cho ăn |
| Đưa chất gì | Khoáng, vitamin, nước từ thức ăn tự nhiên, thêm canxi nếu hỗn hợp có | Lượng canxi khá lớn, D3 nếu chọn loại có D3 |
| Ưu điểm | Côn trùng béo khoẻ, tự nhiên, bữa ăn đa dạng hơn | Chủ động liều, nhanh |
| Hạn chế | Thường không đủ để cân bằng canxi – phốt pho một mình | Bột rụng khi côn trùng bò; không bổ sung được các chất khác |
Kết luận mà giới thú y bò sát và hội nuôi thường đưa ra: làm cả hai. Gut-loading là bữa ăn tốt cho côn trùng; rắc canxi là phần bù cho tỉ lệ canxi – phốt pho. Tần suất rắc canxi và D3 tuỳ tuổi, tuỳ có đèn UVB hay không.
Hộp gut-load gọn gàng
- Một hộp nhựa thoáng, thành trơn, có khay trứng giấy.
- Rải một lớp thức ăn khô hoặc hỗn hợp gut-load dưới đáy hoặc trong đĩa nông.
- Thêm vài lát rau, củ tươi làm nguồn nước. Không đặt khay nước (dế chết đuối).
- Chuyển số côn trùng cần cho một hai bữa tới vào hộp.
- Giữ ấm vừa phải để côn trùng chịu ăn; côn trùng lạnh ăn rất ít.
- Dọn rau héo, xác chết hằng ngày.
Mùa rét miền Bắc, côn trùng trong hộp lạnh gần như không ăn. Đặt hộp gut-load ở chỗ ấm hơn trong nhà (không phải trong chuồng bò sát) sẽ giúp chúng ăn nhiều hơn.
Những hiểu lầm hay gặp
- "Côn trùng mua ở chỗ uy tín thì đã được cho ăn rồi." Có thể, nhưng sau vài ngày vận chuyển và nhốt ở hộp, ruột chúng có thể đã rỗng. Gut-load lại trước khi dùng vẫn có lợi.
- "Gut-load bằng lát cam, táo là được." Trái cây cung cấp nước và đường nhưng nghèo khoáng; dùng như phần phụ, không phải chính.
- "Gut-load kỹ rồi thì không cần canxi." Với hầu hết thức ăn tự nhiên, gut-loading không đủ để đảo tỉ lệ canxi – phốt pho. Vẫn cần rắc canxi.
- "Côn trùng ăn nhiều đạm thì bò sát lớn nhanh." Bò sát cần cân bằng, không cần dư đạm. Lớn quá nhanh không phải mục tiêu.
Góc nhìn hôm nay: chăm côn trùng là chăm bò sát
Nhiều người nuôi kỹ tính coi côn trùng mồi là "vật nuôi thứ hai" và chăm chúng chu đáo: hộp sạch, thức ăn tươi, nhiệt độ vừa. Kết quả nhìn thấy được ở con bò sát: màu da tươi, cân nặng ổn, ít vấn đề xương. Muốn tìm hiểu sâu hơn, tìm các nghiên cứu về thành phần dinh dưỡng côn trùng mồi và ảnh hưởng của khẩu phần gut-load, được nhắc nhiều trong tài liệu dinh dưỡng của vườn thú và thú y bò sát.
Câu hỏi thường gặp
Gut-loading là gì?
Là cho côn trùng mồi ăn thức ăn giàu dinh dưỡng trong khoảng 24–48 giờ trước khi cho bò sát ăn, để ruột côn trùng chứa đầy chất bổ. Bò sát ăn côn trùng cùng ruột nên nhận thêm phần dinh dưỡng đó.
Cho dế ăn gì trước khi làm mồi?
Rau lá xanh đậm sạch như cải bẹ xanh, lá bồ công anh, lá dâu, củ màu cam như cà rốt, bí đỏ, khoai lang, cùng ngũ cốc hoặc hỗn hợp gut-load có canxi. Lát rau củ mọng nước thay cho khay nước.
Đã gut-load thì có cần rắc canxi không?
Có. Gut-loading thường không đủ để cân bằng tỉ lệ canxi – phốt pho trong côn trùng. Giới nuôi khuyên làm cả hai: gut-load trước 24–48 giờ và rắc bột canxi ngay trước bữa ăn.
Gut-load côn trùng bao lâu là đủ?
Khoảng 24–48 giờ là mức khuyên phổ biến. Ngắn quá thì ruột chưa đầy; để lâu mà không cho ăn tiếp thì chất trong ruột đã tiêu hoá hết.
Có nên cho côn trùng mồi ăn rau nhặt ngoài đường không?
Không nên. Rau ven đường, rau có phun thuốc có thể chứa thuốc trừ sâu, kim loại nặng; những chất này đi qua côn trùng vào bò sát. Chỉ dùng rau sạch đã rửa.