Rùa cái trưởng thành, cả rùa cạn lẫn rùa nước, đều lên cạn đào ổ để đẻ trứng, kể cả khi không có rùa đực. Người nuôi cần chuẩn bị một khu đất ẩm, đủ sâu, đủ rộng, ở chỗ ấm và yên tĩnh; thiếu chỗ đào phù hợp, rùa có thể giữ trứng lại tới mức kẹt trứng hoặc thả trứng bừa xuống nước. Dấu hiệu sắp đẻ là đi lại bồn chồn, đào thử nhiều chỗ, bỏ ăn, rùa nước bỏ nước lên cạn lâu.
Rùa đẻ trứng thế nào ngoài tự nhiên
Mọi loài rùa đều đẻ trứng trên cạn, kể cả rùa biển và rùa sống gần như cả đời dưới nước. Rùa cái tìm nơi đất ẩm vừa, nắng đủ, rồi dùng hai chân sau đào một hố hình bình, sâu gần bằng chiều dài chân sau duỗi hết. Trứng được đẻ xuống đáy, rùa lấp đất, nén lại, rồi bỏ đi. Không loài rùa nào ấp hay chăm con.
Ổ đào kỹ đến mức nhiều con thử vài chỗ trước khi chọn. Một số rùa cạn tiểu ra để làm mềm đất khi đào. Quá trình đào, đẻ, lấp có thể kéo dài nhiều giờ.
Những loài rùa nuôi hay gặp chuyện này
| Loài | Đặc điểm khi đẻ | Chỗ đào cần có |
|---|---|---|
| Rùa tai đỏ (đang nuôi, không thả) | Rùa cái trưởng thành có thể đẻ không phôi nhiều lứa mỗi năm | Hộp hoặc khay đất ẩm gắn cạnh bể, rùa trèo lên được |
| Rùa sulcata | Ổ sâu, lứa có thể vài chục trứng | Khu đất ngoài trời hoặc thùng lớn, đất sâu và chắc |
| Rùa chân đỏ | Ổ vừa phải, có thể đẻ vài lứa | Khu đất ẩm có che phủ một phần |
Rùa tai đỏ nằm trong danh mục loài ngoại lai xâm hại ở Việt Nam. Bài này nói về con đang nuôi trong nhà; không bao giờ thả rùa tai đỏ, kể cả con non hay trứng, ra ao hồ.
Làm chỗ đào ổ
Cho rùa nước
Rùa nước không đẻ được dưới nước; nếu chỉ có bể nước và một tấm đá phơi nhỏ, rùa cái sắp đẻ sẽ cào kính, cố trèo ra ngoài. Cách làm phổ biến:
- Một hộp nhựa lớn hoặc khay sâu, chứa hỗn hợp đất sạch và cát ẩm, đặt ngay cạnh bể hoặc gắn trên thành bể, có dốc cho rùa trèo lên.
- Hoặc đưa rùa sang một thùng riêng có lớp đất ẩm vào những ngày có dấu hiệu sắp đẻ.
- Độ sâu đất tối thiểu bằng chiều dài mai của rùa, sâu hơn càng tốt.
- Đèn sưởi chiếu một phần khu đất; nhiều rùa thích đào ở chỗ ấm.
Cho rùa cạn
Rùa cạn nuôi trong sân, vườn hoặc chuồng ngoài trời thường tự tìm chỗ nếu có đất. Cần một khu đất tơi xốp vừa, ẩm vừa, đủ sâu để rùa đào hết chiều dài chân sau, tốt nhất có nắng sáng. Với rùa nuôi trong nhà, cần thùng lớn hoặc khu vực riêng đổ đất sâu.
Đất phải ẩm vừa
Đất khô vụn sụp ngay khi đào, rùa bỏ đi. Đất ướt sũng thì dính chân, nhanh mốc. Ẩm như đất vườn sau trận mưa nhỏ, bóp nắm thì giữ nếp là vừa. Kiểm và tưới nhẹ hằng ngày trong mùa đẻ.
Dấu hiệu rùa sắp đẻ
- Đi lại bồn chồn, cào kính, cố trèo khỏi chuồng.
- Đào thử nhiều hố nông ở nhiều chỗ rồi bỏ.
- Giảm ăn hoặc bỏ ăn.
- Rùa nước ở trên cạn lâu bất thường.
- Ngửi đất, nhấn mũi xuống đất.
- Rùa cạn cân nặng hơn bình thường trong vài tuần trước đó.
Khi rùa bắt đầu đào ổ thật, hãy để yên. Đứng nhìn sát, bật đèn, nhấc lên đều có thể làm rùa bỏ dở và giữ trứng lại.
Sau khi rùa đẻ
Trứng không phôi
Nếu rùa cái không gặp rùa đực, trứng gần như chắc chắn không phôi. Cần lưu ý: rùa cái có khả năng trữ tinh lâu, đã có ghi nhận đẻ trứng có phôi sau thời gian dài tách khỏi con đực. Nếu không định ấp, đào trứng lên khi rùa đã rời ổ, bỏ đi hợp vệ sinh, đeo găng hoặc rửa tay kỹ vì trứng có thể mang Salmonella.
Trứng có thể có phôi
Nếu có kế hoạch đầu ra rõ ràng và quyết định ấp, đào nhẹ, đánh dấu bút chì lên đỉnh mỗi quả, giữ nguyên hướng khi chuyển sang hộp ấp. Trứng rùa ấp lâu hơn thằn lằn và rắn, thường nhiều tuần tới vài tháng, và nhiều loài có giới tính phụ thuộc nhiệt độ ấp. Với rùa sulcata, hãy nghĩ thật kỹ: mỗi con non có thể nặng hàng chục ký khi lớn và sống nhiều chục năm.
Rùa sulcata đẻ ngoài vườn
Ổ trứng ngoài vườn ở Việt Nam có thể bị kiến, chó, chuột đào. Nếu không định ấp, nên lấy trứng đi để không thu hút kiến và chuột vào vườn.
Chăm rùa cái sau đẻ
Cho rùa ngâm nước ấm nông (rùa cạn) hoặc trở lại bể (rùa nước), cho ăn lại với khẩu phần đủ canxi, UVB đầy đủ. Cân rùa trước và sau để biết đã đẻ hết chưa; đếm trứng và so với các lứa trước.
Những sai lầm hay gặp
- Chỉ có bể nước và một tấm đá phơi cho rùa tai đỏ cái trưởng thành, nghĩ rằng rùa nước không cần đất.
- Khu đất quá nông, rùa đào chạm đáy hộp rồi bỏ.
- Dùng cát khô sụp ngay khi đào, hoặc đất có phân bón, thuốc trừ sâu.
- Đứng xem sát, bật đèn chụp ảnh khi rùa đang đẻ, làm rùa bỏ ổ.
- Bỏ qua chuyện rùa thả trứng xuống nước, coi như xong, trong khi rùa có thể còn trứng trong bụng.
- Cắt giảm canxi, UVB trong mùa đẻ vì nghĩ rùa bỏ ăn thì không cần.
- Thả rùa con hay trứng ra ao hồ vì "không biết làm gì": không bao giờ được làm, đặc biệt với rùa tai đỏ.
Khi nào cần đi bác sĩ thú y
Rùa là nhóm kẹt trứng khá phổ biến, và vì có mai che, người nuôi khó nhìn thấy dấu hiệu. Hãy đưa đến bác sĩ thú y chuyên bò sát khi:
- Rùa đào ổ nhiều ngày liền, có chỗ đào phù hợp mà không đẻ.
- Rùa đẻ ít trứng hơn thường lệ rồi tiếp tục bồn chồn, rặn.
- Rùa nước thả trứng xuống nước thay vì đào ổ, nhất là lặp lại nhiều lần.
- Rùa lừ đừ, bỏ ăn kéo dài, có dịch hoặc mô lòi ra ở lỗ huyệt.
- Rùa cái đẻ nhiều lứa mỗi năm và có vẻ suy kiệt.
Bác sĩ thường dùng X-quang để đếm trứng còn trong cơ thể, vì vỏ trứng rùa hiện rõ trên phim. Không tự dùng thuốc kích thích đẻ, không nắn bóp vùng bụng.
Câu hỏi thường gặp
Rùa tai đỏ cái không có đực có đẻ trứng không?
Có. Rùa tai đỏ cái trưởng thành có thể đẻ trứng không phôi và cần một khu đất ẩm để đào ổ. Không có chỗ đẻ phù hợp, rùa có thể giữ trứng lại dẫn tới kẹt trứng.
Rùa sắp đẻ có dấu hiệu gì?
Rùa đi lại bồn chồn, cào kính, đào thử nhiều chỗ, bỏ ăn, rùa nước ở trên cạn lâu bất thường. Khi thấy dấu hiệu này hãy chuẩn bị khu đất ẩm đủ sâu và để rùa yên tĩnh.
Rùa đẻ trứng xuống nước phải làm sao?
Đây là dấu hiệu rùa không tìm được chỗ đẻ phù hợp. Làm ngay khu đất ẩm để rùa đào, và nếu rùa còn trứng trong bụng hoặc lặp lại nhiều lần, hãy đưa đến bác sĩ thú y chuyên bò sát.
Trứng rùa đẻ ra có phải ấp không?
Không bắt buộc. Nếu rùa cái không gặp đực, trứng thường không phôi; nếu không có người nhận cho rùa con, lựa chọn có trách nhiệm là không ấp. Xử lý trứng hợp vệ sinh và rửa tay kỹ.
Ổ đẻ cho rùa cần sâu bao nhiêu?
Tối thiểu bằng chiều dài mai rùa, sâu hơn càng tốt, đủ để rùa đào hết chiều dài chân sau. Đất cần ẩm vừa, bóp nắm thì giữ nếp mà không nhỏ nước.
