Trăn bóng bỏ ăn: khi nào là bình thường và khi nào đáng lo

Trăn bóng (Python regius) bỏ ăn là chuyện rất thường gặp và phần lớn không phải bệnh: chúng hay nhịn khi sắp lột da, khi mới chuyển chuồng, vào mùa mát hoặc mùa sinh sản, có con nhịn liền nhiều tháng mà vẫn khoẻ. Điều đáng lo là bỏ ăn kèm sụt cân rõ, kèm dấu hiệu bệnh như bọt mũi, lợi đỏ, trớ mồi, hoặc ở trăn con. Chìa khoá để phân biệt là chiếc cân điện tử và cuốn sổ ghi.

Vì sao trăn bóng nổi tiếng "kén ăn"

Trăn bóng sống ở Tây và Trung Phi, vùng có mùa khô và mùa mưa rõ rệt. Ngoài tự nhiên, chúng không có bữa ăn đều đặn hằng tuần; con trưởng thành có thể sống qua những giai đoạn dài không bắt được mồi. Cơ thể chúng thích nghi với việc tích mỡ và nhịn ăn. Trong chuồng nuôi, bản năng ấy vẫn còn.

Thêm vào đó, trăn bóng là loài nhút nhát, rất nhạy với môi trường. Một thay đổi nhỏ như đổi chỗ trốn, dời chuồng sang phòng khác, nhà có tiếng ồn mới cũng đủ làm chúng từ chối mồi một thời gian.

Những lý do bỏ ăn thường là bình thường

Với trăn trưởng thành khoẻ mạnh, giữ được cân, mắt sáng, phản ứng tốt, một đợt nhịn ăn vài tuần hay thậm chí vài tháng thường chưa phải chuyện khẩn cấp. Nhiều người nuôi trăn bóng lâu năm kể về những con nhịn trọn mùa mát rồi tự ăn lại khi trời ấm.

Khi nào đáng lo

Hãy đưa trăn đến bác sĩ thú y chuyên bò sát khi bỏ ăn đi kèm một trong những điều sau:

• Sụt cân rõ: nhiều bác sĩ coi sụt khoảng một phần mười trọng lượng là mốc nên khám, kể cả khi trông chưa gầy.
• Trăn con hoặc trăn chưa trưởng thành: con non dự trữ ít, nhịn lâu nguy hiểm hơn nhiều.
• Dấu hiệu bệnh: bọt mũi, thở khò khè, há miệng thở, lợi đỏ, mảng bã đậu trong miệng.
• Trớ mồi: ăn xong vài ngày lại nôn ra, nhất là lặp lại.
• Thân hình thay đổi: sống lưng lộ, da nhăn dọc thân, phình bất thường ở giữa thân.
• Hành vi lạ: nghẹo đầu, xoay đầu, không giữ được thăng bằng khi bò, nằm ngửa mà không tự lật.
• Không có lý do mùa hay lột: bỏ ăn giữa mùa ấm, không sắp lột, chuồng không đổi gì.

Soát lại chuồng trước tiên

Phần lớn ca bỏ ăn "không rõ lý do" được giải quyết bằng việc chỉnh chuồng. Hãy kiểm lần lượt:

Nhiệt

Trăn bóng cần một điểm ấm và một vùng mát hơn. Khoảng tham khảo phổ biến trong giới nuôi là điểm ấm khoảng 31–33°C, vùng mát khoảng 25–27°C, đêm không nên xuống quá thấp. Tuỳ cá thể; đo bằng nhiệt kế đặt ở mặt nền chứ không đoán theo cảm giác tay. Mùa rét miền Bắc là lúc hay thiếu nhiệt nhất.

Chỗ trốn

Ít nhất hai chỗ trốn, một ở vùng ấm, một ở vùng mát. Chỗ trốn nên vừa khít người trăn, tối, chỉ một cửa. Trăn bóng cảm thấy an toàn khi thân chạm vào vách xung quanh; hộp trốn quá rộng làm chúng căng thẳng.

Chuồng quá rộng và trống

Chuồng rộng là tốt, nhưng rộng mà trống trải, không có cây, vật che, thì con trăn nhát cảm thấy bị phơi ra. Thêm vật che, cây giả, cành, giữ một phần chuồng luôn khuất.

Độ ẩm

Quá khô thì lột kẹt và khó chịu; quá ẩm bí gió thì dễ viêm hô hấp. Kiểm bằng ẩm kế.

Bị làm phiền

Bế hằng ngày, chuồng đặt nơi đông người qua lại, gần loa, gần chuồng mèo. Giảm bế trong thời gian trăn đang bỏ ăn.

Cách cho ăn giúp trăn dễ nhận mồi

• Mồi đông lạnh rã đông kỹ trong tủ mát rồi làm ấm tới nhiệt độ gần thân nhiệt chuột, không dùng lò vi sóng vì chín không đều. Không cho ăn chuột sống: chuột cắn lại có thể gây thương tích nặng cho trăn.
• Cho ăn buổi tối, lúc trăn bắt đầu hoạt động, phòng tối và yên.
• Dùng kẹp dài, cầm mồi đung đưa nhẹ trước cửa chỗ trốn, không dí sát mặt.
• Kích cỡ mồi khoảng bằng hoặc hơi lớn hơn phần thân dày nhất của trăn một chút; mồi quá to có thể khiến trăn từ chối.
• Không mời mỗi ngày. Mời một lần, trăn không nhận thì cất đi, vài ngày tới một tuần sau mới thử lại. Mời liên tục làm trăn căng thẳng thêm và dễ liên kết người với mối đe doạ.
• Không để mồi trong chuồng qua đêm, mồi rã đông để lâu bị hỏng.
• Một số trăn quen một loại mồi nhất định từ nhỏ; đổi đột ngột từ loại này sang loại khác có thể làm chúng từ chối. Hỏi người đã nuôi trước con trăn đó xem nó ăn gì, kích cỡ nào, bao lâu một lần.

Không ép ăn, không nhét mồi vào miệng. Ép ăn sai cách gây tổn thương miệng, thực quản, có thể làm trăn trớ và căng thẳng nặng hơn. Nếu trăn thật sự cần hỗ trợ dinh dưỡng, việc đó do bác sĩ quyết định và thực hiện.

Lập sổ theo dõi: mẫu đơn giản

Mỗi tuần một dòng, gồm: ngày, cân nặng (gam), có mời ăn không, ăn hay từ chối, cỡ mồi, ngày lột, nhiệt điểm ấm, nhiệt vùng mát, ghi chú hành vi. Sau vài tháng, cuốn sổ cho thấy nhịp riêng của con trăn: mùa nào nó hay nhịn, nhịn bao lâu, sụt bao nhiêu gam rồi tự ăn lại. Lần sau trăn bỏ ăn, người nuôi so với nhịp cũ thay vì hoảng hốt.

Ví dụ dễ hình dung: một con trăn cái 1.500 gam nhịn từ tháng 11 tới tháng 2, cuối đợt còn khoảng 1.430 gam, mắt sáng, bò khoẻ, rồi ăn lại khi trời ấm. Đây là kiểu nhịn mùa thường thấy. Trong khi đó, một con trăn con 120 gam nhịn sáu tuần và xuống còn 100 gam là chuyện cần đi khám ngay, dù thời gian nhịn ngắn hơn nhiều.

Ở Việt Nam, mùa nhịn hay rơi vào lúc nào

Ở miền Bắc, các đợt rét từ tháng 12 tới tháng 2 làm nhiệt phòng tụt mạnh, nhiều con trăn giảm ăn hoặc ngừng hẳn dù chuồng có sưởi, vì ánh sáng ngày ngắn đi và không khí quanh chuồng lạnh hơn. Ở phương Nam, mùa nhịn ít rõ hơn, nhưng vẫn có trăn giảm ăn trong vài tháng cuối năm. Không cần cố "đánh thức" trăn bằng cách nâng nhiệt quá mức; giữ đúng dải nhiệt, theo dõi cân là đủ.