Vận chuyển bò sát an toàn cần ba thứ: một hộp nhỏ chắc chắn có lỗ thở, nhiệt độ ổn định suốt đường đi, và con vật được để yên. Khi chuyển nhà, chuồng phải được dựng và chạy ổn định ở nhà mới trước, con vật đi sau cùng và vào chuồng đầu tiên. Mùa đông giữ ấm bằng thùng xốp và túi sưởi bọc khăn; mùa hè tránh nắng, tránh để trong xe ô tô tắt máy.
Hộp vận chuyển cho từng loài
| Loài | Cách đựng | Lưu ý |
|---|---|---|
| Rắn ngô, trăn bóng, rắn vua | Túi vải dày buộc chặt miệng, đặt trong hộp nhựa cứng có nắp khoá và lỗ thở | Rắn rất giỏi đẩy nắp, chui khe; túi vải là lớp an toàn thứ nhất |
| Tắc kè da báo, tắc kè mào | Hộp nhựa nhỏ có lỗ thở, lót khăn giấy hơi ẩm và một cuộn giấy để trốn | Hộp nhỏ vừa người để con vật không bị văng; tắc kè mào có thể rụng đuôi khi hoảng |
| Rồng Úc | Hộp nhựa hoặc thùng có lỗ thở, lót khăn | Không để nằm lỏng chơi vơi trong thùng lớn |
| Rùa cạn | Thùng nhựa, thùng gỗ lót khăn, đủ chặt để rùa không trượt va đập | Rùa lớn nặng — thùng phải chịu lực và có quai chắc |
| Rùa nước | Hộp ẩm (khăn ướt), không chở trong nước | Nước sóng sánh làm rùa sặc; rùa nước chịu được vài giờ trong hộp ẩm |
Không bao giờ để hai con trong cùng một túi hay một hộp, kể cả khi chúng vẫn ở chung chuồng. Trong không gian chật, con vật có thể cắn nhau hoặc đè nhau.
Giữ nhiệt suốt đường đi
Mùa lạnh
- Đặt hộp của con vật vào thùng xốp có nắp, chọc vài lỗ thở trên nắp.
- Thêm túi sưởi tay bọc khăn hoặc chai nước ấm bọc khăn, đặt ở một bên thùng, không áp sát hộp con vật — để nó có chỗ ấm hơn và chỗ mát hơn.
- Đặt một nhiệt kế nhỏ trong thùng.
- Đi xe máy giữa đợt rét miền Bắc, gió lùa làm thùng lạnh rất nhanh. Bọc thêm một lớp áo mưa hoặc túi giữ nhiệt bên ngoài thùng xốp, và hạn chế dừng nghỉ ngoài trời lâu.
Mùa nóng
- Đi vào sáng sớm hoặc chiều muộn nếu có thể.
- Thùng xốp cũng giữ mát: đặt chai nước đông đá bọc khăn vào một bên thùng.
- Không bao giờ để con vật trong ô tô tắt máy, kể cả vài phút ghé đổ xăng hay mua nước. Xe đỗ dưới nắng nóng lên rất nhanh.
- Không đặt thùng ở cốp sau xe máy dưới nắng, không đặt sát cửa kính ô tô có nắng chiếu.
Trước chuyến đi
- Không cho ăn một hai ngày trước với rắn, thằn lằn (lâu hơn với rắn vừa ăn bữa lớn — chờ tiêu hoá xong). Xóc nảy khi bụng đầy dễ làm con vật nôn.
- Rùa cạn, rồng Úc có thể được ngâm nước ấm một lúc trước khi đi để uống đủ nước.
- Chuẩn bị sẵn hộp, thùng, túi sưởi từ hôm trước; không bắt con vật lúc vội.
- Mang theo giấy tờ nguồn gốc của con vật (hoá đơn, giấy chứng nhận nhân nuôi), nhất là với loài thuộc phụ lục CITES như trăn bóng, rùa sulcata. Đi xa, qua nhiều tỉnh, có giấy tờ rõ ràng giúp mình yên tâm khi cần trình.
Chuyển nhà: con vật đi sau cùng, vào đầu tiên
Chuyển nhà là ngày hỗn loạn: cửa mở suốt, người lạ ra vào, đồ đạc ngổn ngang, ổ điện chưa biết ở đâu. Đó là lúc bò sát dễ trốn mất, bị đè, hoặc bị để quên trong xe tải.
- Vài ngày trước: nếu có thể, mang chuồng và thiết bị sang nhà mới trước, lắp đặt, chạy bộ điều nhiệt ít nhất một ngày, đo nhiệt độ ở chỗ đặt mới. Nhà mới khác hướng nắng, khác độ cao, nhiệt độ có thể khác hẳn nhà cũ.
- Nếu không mang chuồng trước được: để con vật trong hộp nhỏ ở một phòng đóng kín, có dán giấy "không mở cửa", trong suốt quá trình dọn đồ.
- Ngày chuyển: con vật là thứ cuối cùng rời nhà cũ, đi cùng xe với mình (không đi xe tải chở đồ), và là thứ đầu tiên được sắp xếp ở nhà mới.
- Ở nhà mới: cho con vật vào chuồng đã ấm, để yên vài ngày, không bế, cho ăn bữa nhỏ khi con vật đã hoạt động bình thường.
- Kiểm đếm: người có nhiều con nên có danh sách, đếm đủ trước khi rời nhà cũ và sau khi xếp vào chuồng mới.
Chuồng kính lớn và bể rùa
- Tháo toàn bộ nền, đá, cành, thiết bị ra khỏi chuồng kính trước khi khiêng — kính chịu tải ở đáy khi đứng yên, không chịu được khi bị xoắn lúc khiêng.
- Bể rùa: hút bớt nước, chuyển rùa ra hộp riêng; đổ bể ra rồi mới khiêng. Mang theo vài bình nước cũ và vật liệu lọc trong túi kín, giữ ẩm, để hệ vi sinh nhanh ổn định ở nhà mới.
- Bao bọc góc kính bằng xốp, chăn; không chồng đồ nặng lên.
Đi xe khách, gửi hàng, đi máy bay
- Xe khách: mỗi nhà xe có quy định riêng về mang động vật; hỏi trước, đừng giấu. Hộp đựng phải kín, chắc, không thể mở do va chạm. Giữ thùng gần mình, không để trong khoang hành lý dưới gầm xe giữa trời nóng hay lạnh.
- Gửi hàng, gửi xe: không gửi bò sát như một kiện hàng không có người đi kèm qua các dịch vụ giao nhận thông thường. Con vật sẽ phải chịu nhiệt độ, xóc nảy, thời gian chờ không ai kiểm soát.
- Máy bay: mang bò sát đi máy bay, nhất là ra nước ngoài, liên quan tới quy định của hãng bay, kiểm dịch động vật và giấy phép CITES với loài thuộc phụ lục. Đây là việc phải tìm hiểu kỹ với cơ quan chức năng từ trước nhiều tuần, không làm tuỳ tiện.
Quy định có thể thay đổi — hỏi Chi cục Kiểm lâm nơi mình ở và cơ quan kiểm dịch trước khi đưa con vật đi xa, đặc biệt với loài thuộc phụ lục CITES.
Đến nơi: những ngày đầu
- Để con vật nghỉ, hạn chế bế ít nhất vài ngày.
- Theo dõi ăn uống, phân, hô hấp. Con vật bỏ ăn một hai bữa sau khi chuyển là thường gặp.
- Bỏ ăn kéo dài, sụt cân, nôn, thở há miệng: đưa đi bác sĩ thú y chuyên bò sát (exotic). Ở thành phố mới, tìm trước địa chỉ bác sĩ thú y có khám bò sát gần nhà, đừng đợi tới khi cần.
- Rửa hộp vận chuyển, túi vải, thùng xốp bằng xà phòng rồi phơi khô trước khi cất; rửa tay sau khi dọn.
Câu hỏi thường gặp
Vận chuyển rắn bằng gì cho an toàn?
Cho rắn vào túi vải dày buộc chặt miệng, đặt túi trong hộp nhựa cứng có nắp khoá và lỗ thở. Mùa lạnh đặt cả hộp vào thùng xốp cùng túi sưởi bọc khăn. Không cho rắn ăn một hai ngày trước chuyến đi.
Chở rùa nước đi xa có cần để trong nước không?
Không. Nước sóng sánh khi xe chạy có thể làm rùa sặc. Rùa nước nên được chở trong hộp có khăn ẩm; khi tới nơi mới cho vào bể đã chuẩn bị sẵn.
Chuyển nhà thì bao lâu sau mới cho bò sát ăn lại?
Để con vật nghỉ trong chuồng đã ấm ổn định vài ngày, khi nó hoạt động bình thường thì cho bữa nhỏ. Bỏ ăn một hai bữa sau khi chuyển là thường gặp; bỏ ăn kéo dài kèm sụt cân thì nên đi khám.
Có được gửi bò sát qua xe khách không?
Tuỳ quy định của từng nhà xe, cần hỏi trước. Nếu được phép, hộp phải kín chắc, và người chủ nên đi cùng, giữ thùng gần mình. Không gửi bò sát như một kiện hàng không người đi kèm.
Mùa đông chở bò sát bằng xe máy giữ ấm thế nào?
Đặt hộp con vật vào thùng xốp có lỗ thở, thêm túi sưởi tay bọc khăn ở một bên, bọc thêm lớp ngoài chắn gió. Có nhiệt kế nhỏ trong thùng và hạn chế dừng nghỉ ngoài trời lâu.
