Về quê ăn Tết, bò sát trưởng thành khoẻ mạnh thường chịu được vài ngày không ăn, nhưng không chịu được vài ngày mất nhiệt, mất nước hay chuồng chập điện không ai biết. Vì Tết rơi đúng mùa lạnh miền Bắc, có ba lựa chọn: nhờ người đáng tin tới kiểm tra mỗi ngày, gửi con vật tới nhà người có kinh nghiệm, hoặc mang theo. Lựa chọn nào cũng cần một tờ hướng dẫn chăm sóc rõ ràng và chuồng đã được chạy thử ổn định trước khi đi.
Đi bao lâu thì cần nhờ người
| Thời gian vắng | Con trưởng thành khoẻ (rắn, trăn, tắc kè da báo) | Con non, rồng Úc, rùa, con đang ốm |
|---|---|---|
| 1–2 ngày | Thường ổn nếu chuồng có bộ điều nhiệt, hẹn giờ đèn, đĩa nước lớn đầy | Nên có người ghé ít nhất một lần |
| 3–5 ngày | Cần người ghé kiểm tra nhiệt, nước | Cần người ghé mỗi ngày, cho ăn theo lịch |
| Trên 5 ngày | Cần người ghé mỗi ngày hoặc gửi đi | Gửi tới người có kinh nghiệm hoặc mang theo |
Rắn và trăn trưởng thành vốn ăn cách nhau một hoặc vài tuần, nên một chuyến đi ngắn không ảnh hưởng chuyện ăn. Tắc kè da báo trưởng thành đuôi mập cũng chịu được vài ngày. Con non và loài ăn rau hằng ngày như rồng Úc, rùa cạn thì khác: chúng cần thức ăn đều đặn. Con đang ốm, đang điều trị thì không nên để lại một mình.
Ba lựa chọn và cái giá của từng cách
Nhờ người tới nhà
Con vật ở yên trong chuồng quen, không phải di chuyển giữa trời lạnh. Phù hợp khi có người thân, bạn bè ở lại thành phố dịp Tết, hoặc hàng xóm đáng tin. Nhược điểm: người đó phải không sợ con vật, hiểu những việc cơ bản, và thực sự tới đều — Tết ai cũng bận.
Gửi tới nhà người khác
Hợp nhất là gửi người cũng nuôi bò sát, có sẵn thiết bị và hiểu dấu hiệu bất thường. Một số nơi nhận trông giữ thú cưng có nhận bò sát; hỏi kỹ họ đã từng chăm loài này chưa, có sưởi riêng không, có để bò sát gần chó mèo không. Nhược điểm: phải vận chuyển trong mùa lạnh, con vật bị đổi môi trường, và nguy cơ lây bệnh nếu chỗ gửi có nhiều bò sát khác nhau.
Mang theo về quê
Hợp với con nhỏ, dễ vận chuyển, khi nhà ở quê có chỗ an toàn và có điện ổn định. Nhược điểm: đường xa, xe khách, xe máy giữa trời rét; nhà quê nhiều người, trẻ con tò mò, chó mèo thả rông; và phải mang theo nguồn nhiệt, bộ điều nhiệt, đèn. Nhà ở quê vùng núi phía Bắc dịp Tết có thể lạnh hơn nhiều so với căn hộ thành phố.
Chuẩn bị chuồng trước khi đi
- Chạy thử ít nhất vài ngày với đúng thiết lập sẽ dùng khi vắng nhà: bộ điều nhiệt, hẹn giờ đèn, nguồn nhiệt đêm. Đọc nhiệt kế sáng, trưa, đêm.
- Hẹn giờ đèn chiếu sáng và UVB theo đúng giờ thường ngày.
- Thay đĩa nước lớn hơn hoặc thêm một đĩa nước thứ hai ở vùng mát, vì nước ở gần điểm nóng bay hơi nhanh.
- Dọn sạch chuồng ngay trước khi đi, không để thức ăn thừa.
- Kiểm tra mọi khoá chốt cửa chuồng. Một con rắn thoát ra trong ngôi nhà vắng mười ngày rất khó tìm lại.
- Không cho rắn ăn ngay trước khi đi nếu không có ai ở nhà trong mấy ngày tiêu hoá; mất nhiệt khi bụng đầy mồi dễ dẫn tới nôn mồi.
- Bể rùa nước: vệ sinh lọc trước vài ngày (không ngay hôm trước, để vi sinh ổn định lại), không cho ăn quá nhiều trước khi đi. Rùa trưởng thành khoẻ mạnh chịu được vài ngày không ăn tốt hơn là ngồi trong nước bẩn vì thức ăn thừa.
Tờ hướng dẫn cho người chăm hộ
Viết ra giấy, dán ngay cạnh chuồng, gửi thêm bản chụp qua tin nhắn. Gồm:
- Tên loài, tên gọi con vật, cân nặng gần nhất.
- Nhiệt độ bình thường ở điểm nóng và vùng mát; nhiệt kế nằm ở đâu, đọc thế nào.
- Lịch cho ăn cụ thể từng ngày (thậm chí ghi rõ "ngày 28 Tết: 5 con dế, rắc bột canxi"). Thức ăn đã chia sẵn vào hộp nhỏ, ghi ngày.
- Với rắn: chuột đông lạnh rã đông thế nào, cho ăn bằng kẹp, không cầm tay.
- Thay nước mỗi ngày bằng nước sạch.
- Những dấu hiệu bất thường: nằm im ở góc nóng cả ngày, thở há miệng, nôn, không thấy con vật đâu.
- Việc phải làm nếu mất điện (nơi để túi sưởi tay, thùng xốp).
- Số điện thoại của mình và của bác sĩ thú y chuyên bò sát (exotic) mà mình vẫn đưa con vật tới. Ghi rõ dịp Tết phòng khám có mở không — nhiều nơi nghỉ nhiều ngày.
- Rửa tay bằng xà phòng sau khi chạm vào chuồng, con vật, thức ăn.
Nên hướng dẫn trực tiếp một lần trước khi đi: để người đó tự tay cho ăn, thay nước, đọc nhiệt kế khi có mình đứng bên.
Người chăm hộ không nên làm gì
- Không bế con vật ra chơi, không cho trẻ con trong nhà họ cầm.
- Không tự ý đổi thức ăn, không cho ăn "thêm cho chắc".
- Không để côn trùng sống còn lại trong chuồng qua đêm.
- Không tự cho uống thuốc nếu con vật có vẻ ốm — gọi chủ và bác sĩ thú y.
Theo dõi từ xa
Nhiệt kế có kết nối điện thoại, ổ cắm thông minh, camera nhỏ giúp mình biết chuồng đang ra sao khi ở cách hàng trăm cây số. Chúng hữu ích, với ba lưu ý:
- Thiết bị theo dõi chỉ báo cho mình biết, không tự sửa được gì. Vẫn cần một người ở gần có chìa khoá để tới khi có chuyện.
- Mạng nhà có thể mất khi mất điện — đúng lúc cần thông tin nhất.
- Ổ cắm thông minh không thay bộ điều nhiệt. Dùng nó để tắt mở đèn theo lịch, không dùng để "điều nhiệt bằng tay qua điện thoại".
An toàn cháy nổ khi nhà vắng người
Tết là dịp nhà vắng người nhiều ngày giữa mùa lạnh, khi các nguồn sưởi chạy nhiều nhất. Trước khi khoá cửa:
- Kiểm tra đui đèn, ổ nối dài, phích cắm — thứ nào nóng bất thường, có vết xém là thay.
- Không phủ chăn lên chuồng có đèn sưởi khi đi vắng.
- Không để máy sưởi phòng chạy khi không có ai.
- Rút phích những thiết bị không cần cho con vật.
- Gắn một thiết bị báo khói chạy pin ở phòng nuôi.
Khi về nhà
- Đọc nhiệt kế, nhìn con vật trước khi làm gì khác.
- Cân con vật, so với cân nặng trước khi đi.
- Không cho ăn bữa lớn ngay để "bù"; cho bữa bình thường, theo lịch.
- Nếu đã gửi con vật tới nơi có bò sát khác, cân nhắc cách ly nhẹ với các con khác trong nhà một thời gian và theo dõi phân, hô hấp.
- Con vật bỏ ăn, sụt cân, thở bất thường sau chuyến đi: đưa đi bác sĩ thú y chuyên bò sát.
Câu hỏi thường gặp
Đi Tết một tuần có để tắc kè da báo ở nhà một mình được không?
Tắc kè trưởng thành khoẻ mạnh có thể chịu được việc không ăn vài ngày, nhưng một tuần không ai kiểm tra nhiệt độ, nước, điện là rủi ro lớn, nhất là mùa rét miền Bắc. Nên nhờ người ghé mỗi ngày hoặc gửi tới người có kinh nghiệm.
Rắn không ăn bao lâu thì không sao?
Rắn và trăn trưởng thành khoẻ mạnh vốn ăn cách nhau một hoặc vài tuần, nên một chuyến đi ngắn thường không ảnh hưởng. Điều quan trọng hơn là nhiệt độ ổn định và nước sạch. Con non cần ăn đều hơn.
Có nên mang bò sát về quê ăn Tết không?
Có thể, với con nhỏ dễ vận chuyển và khi nhà ở quê có chỗ an toàn, có điện. Phải mang theo nguồn nhiệt và bộ điều nhiệt, giữ ấm suốt đường đi, tránh xa chó mèo và trẻ nhỏ ở quê.
Người trông hộ cần biết những gì?
Lịch cho ăn từng ngày, nhiệt độ bình thường, cách thay nước, dấu hiệu bất thường, việc làm khi mất điện, và số điện thoại của chủ cùng bác sĩ thú y chuyên bò sát. Viết ra giấy dán cạnh chuồng và hướng dẫn trực tiếp một lần.
Đi vắng có nên tắt đèn sưởi chuồng cho an toàn?
Không nên tắt, vì mùa Tết là mùa lạnh. Hãy để nguồn nhiệt chạy qua bộ điều nhiệt, kiểm tra đui đèn và ổ cắm trước khi đi, không phủ vải lên đèn và gắn báo khói ở phòng nuôi.
